تاریخ درج خبر : 1391/12/15
کد خبر : ۱۱۳۳۰
+ تغییر اندازه نوشته -

بررسی روابط تجاری ایران و هند

تحولات روابط دو کشور هند و ایران در قرن بیست و یکم تاثیر پذیر از عوامل مختلف بوده است. اصلی ترین موارد همکاری میان ایران و هند در زمینه های اقتصادی، انرژی، فرهنگی می باشد.
روابط دو جانبه ایران و هند در طی سالهای اخیر روند مثبت،تفاهم و همکاری را طی کرده است. از دیدگاه هند،جمهوری اسلامی ایران یکی از منابع مهم انرژی در منطقه و یکی از مهمترین راههای ترانزیت کالا جهت ورود به بازارهای کشورهای آسیایی مرکزی می باشد و با توجه به اشتراکات فرهنگی و تاریخی دوکشور،محبوبیت و نفوذ ایران در بین مسلمانان شبه قاره هند و اهمیت ایران در منطقه خلیج فارس به گسترش روابط با جمهوری اسلامی ایران از لحاظ امنیتی و به عنوان یکی از عوامل برقرار کننده صلح و ثبات در منطقه ارج می گذارد.
هند که پروسه تبدیل شدن به قدرتی بزرگ در سطح جهانی را در سر می پروراند تداوم رشد اقتصادی سریع و تولید ثروت در مقایسه با سایر کشورها از اهمیت اساسی برخوردار گردیده است و ایران با برخورداری از سومین ذخایر نفت و دومین ذخایر گاز جهان از قابلیت های بسیار زیادی برای پاسخگویی به این دغدغه استراتژیک هند برخوردار است و بر این اساس حوزه انرژی را می توان مهمترین حوزه ظرفیت ساز در روابط اقتصادی تجاری دو کشور به شمار آورده و پیشنهاد احداث خط لوله گاز ایران به هند از طریق پاکستان یکی از بزرگ ترین حوزه های همکاری میان ایران و هند بوده و همچنین تشکیل کریدور شمال و جنوب با مشارکت روسیه – ایران – هند که موافقت نامه آن در سال 2000 امضا گردیده که این کریدور بخشی از ابتکار هند و ایران به منظور تسهیل انتقال کالا از هند به آسیای مرکزی و روسیه است که امکان انتقال کالا از بندرهای هند را به بندرعباس و یا احتمالاً در آینده به چهار بهار فراهم می سازد.
رشد سریع اقتصادی هند، این کشور را به یکی از قطب های اقتصادی جهان در آینده نزدیک تبدیل خواهد کرد. از این لحاظ تقویت روابط اقتصادی ایران و هند به نفع منافع دو کشور است و می تواند نقش مهمی در ثبات و امنیت منطقه داشته باشد.
امروزه منطقه خاورمیانه و به خصوص خلیج‌فارس، نقطه اصلی ورود ایران به جهان شرق و غرب و دنیای آزاد است. خلیج‌فارس نقطه تلاقی منافع اقتصادی، سیاسی- امنیتی و استراتژیک ایران از یک سو و دهانه ورود ایران به اقیانوس هند و آرام و محور اصلی “توسعه آسیایی” و امنیت انرژی و ثبات منطقه‌ای از سوی دیگر است.

در این میان هند و ایران به عنوان دو کشور تاثیر گذار و قدرتمند آسیایی، دارای اشتراکات و روابط تاریخی_فرهنگی بسیاری می باشند که این اشتراکات دو کشور را همواره به گسترش آن ها تشویق نموده است. جواهر لعل نهرو نخست وزیر هند می گوید: در طول سالیان متمادی هیچ کشوری همچون ایران بر فرهنگ و مردم هند تاثیر نگذاشته است. زبان فارسی بیش از هفت قرن زبان رسمی مردم هند و دربار آن بوده است و تنیدگی فرهنگی ایران و هند قابل قیاس با دیگر کشورها نیست.
هند با جمعیتی بیش از یک میلیارد و دویست میلیون نفر و وسعت سرزمینی به انداره بیش از دو برابر ایران با یک دهه رشد اقتصادی هشت درصدی و عضویت در باشگاه هسته ای دارای توانایی بالایی در تاثیر گذاری منطقه ای و حتی جهانی است. زیرا دارای مولفه های اصلی قدرت یعنی وسعت، جمعیت و قدرت نظامی است.

هند دارای چهارمین اقتصاد بزرگ دنیا، دومین کشور پر جمعیت پس از چین و دارای تولید ناخالص داخلی با ارزش اسمی 676/1 تریلیون دلار و یازدهمین اقتصاد بزرگ دنیا برحسب نرخ ارز بازار است. به این ترتیب رشد اقتصادی متوسط هند در دو دهه گذشته 5/8 درصد بوده که در سال های 2012-2011 ، زمانی که بسیاری از کشورها کماکان با مشکلات اقتصادی مواجه هستند به رقم قابل توجه 1/6 درصد رسیده است. این میزان رشد اقتصادی بسیار نزدیک به رشد اقتصادی کشور همسایه خود یعنی چین است.
گرچه هنوز بیش از 34 درصد مردم هند کمتر از یک دلار در روز درآمد دارند و حدود هشتاد درصد مردم این کشور با کمتر از دو دلار در روز و بیش از سیصد میلیون نفر زیر خط فقر زندگی می کنند، اما پیشرفت اقتصادی، باعث شده کارشناسان رشد اقتصادی 10 درصد را برای سال های آتی هند پیش بینی کنند و به دلیل همین رشد سریع اقتصادی، مصرف انرژی در هند به میزان شش برابر افزایش یافته است. همین امر موجب شده که هند همواره از مهم ترین خریدارن نفتی ایران باشد. بنابراین پتانسیل بالایی برای گسترش روابط دو کشور وجود دارد
هند از جمله کشورهایی بوده که بعد از تشدید تحریمهای بین‌المللی علیه کشورمان به شیوه‌های مختلف روابط اقتصادی و تجاری خود را با کشورمان حفظ کرده است. هند یکی از خریداران بزرگ نفت خام ایران به شمار می‌رود وﺭﻭﺯﺍﻧﻪ 350 ﺗﺎ 400 ﻫﺰﺍﺭ ﺑﺸﻜﻪ ﻧﻔﺖ ﺍﺯ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﺧﺮﻳﺪﺍﺭﻱ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﺍﺯ ﻳﻚ ﺳــﺎﻝ ﮔﺬﺷــﺘﻪ ﺑﻪ ﺩﻟﻴﻞ ﻓﺸﺎﺭﻫﺎﻱ ﺗﺤﺮﻳﻢ ﺩﺭ ﻣﺒﺎﺩﻻﺕ ﭘﻮﻟﻲ ﺑﻴﻦدوﻛﺸﻮﺭ ﻣﺸﻜﻼﺗﻲ ﺍﻳﺠﺎﺩ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺳﺎﻝ ﮔﺬﺷــﺘﻪ ﺣﺪﻭﺩ 5/5 ﻣﻴﻠﻴﺎﺭﺩ ﺩﻻﺭ ﺍﺯ ﭘﻮﻝ ﻧﻔﺖ ﺻﺎﺩﺭﺍﺗﻲ ﺍﺯ ﻃﺮﻳﻖ ﻳﻜﻲ ﺍﺯ ﺑﺎﻧﻚ ﻫﺎﻱ ﺗﺮﻛﻴﻪ ﻣﺒﺎﺩﻟﻪ ﺷﺪ ﭘــﺲ ﺍﺯ ﺭﺍﻳﺰﻧﻲ ﻫــﺎﻱ ﺻــﻮﺭﺕ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻴﻦ2 ﻛﺸــﻮﺭ ﺑﺮﺍﻱ ﭘﺮﺩﺍﺧﺖ ﭘﻮﻝ ﻧﻔﺖ ﺑﻪ ﺭﻭﭘﻴﻪ، ﺗﺼﻤﻴﻢ ﻧﻬﺎﻳﻲ ﺍﺗﺨﺎﺫ ﺷــﺪ ﻛﻪ ﻗﺮﺍﺭ ﺍﺳﺖ 45 ﺩﺭﺻﺪ ﻓﺮﻭﺵ ﻧﻔﺖ ﺑﻪ ﺭﻭﭘﻴﻪ ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﺷﻮﺩ ﻛﻪ ﺍﻳﻦ ﻣﻘﺪﺍﺭ ﺑــﻪ ﺻﻮﺭﺕ ﺗﻬﺎﺗﺮ ﻛﺎﻻ ﺧﻮﺍﻫﺪ ﺑﻮﺩ. ﺩﺭ ﺣﺎﻝ ﺣﺎﺿﺮ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﺩﺭ ﺍﺯﺍﻱ ﻓﺮﻭﺵ ﻧﻔﺖ ﺑﺎ ﺗﻬﺎﺗﺮ ﺑﺮﻧﺞ،گندم، ﭼﺎﻱ، ﻛﺎﻻﻫﺎﻱ ﻛﺸــﺎﻭﺭﺯﻱ ﻭ ﻋﻠﻮﻓﻪ ﺩﺍﻡ ﻭﺍﺭﺩ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺮ ﺍﺳﺎﺱ ﺗﻮﺍﻓﻖ ﺍﺧﻴﺮ ﻳﻚ ﻣﻴﻠﻴﺎﺭﺩ ﺩﻻﺭ ﺗﻬﺎﺗﺮ ﻛﺎﻻ ﻭ ﻧﻔﺖ ﻣﻴﺎﻥ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﻭ ﻫﻨﺪ ﺻﻮﺭﺕ ﻣﻲ ﮔﻴﺮﺩ.
آمارها نشان میدهد در سال 2009 روابط تجاری ایران و هند کاهش یافته و از مذاکرات خط لوله صلح نیز کنار کشیده اند و شرکتهای هندی که فروشنده بنزین به ایران بودند از فروش بنزین به ایران خودداری کردند، اما آمار گمرک ایران نشان می دهد حجم روابط تجاری غیرنفتی ایران و هند در سال 1390 با رشد بیش از 27 درصدی به حدود چهار میلیارد دلار رسید. این در حالی است که اگر صادرات نفت ایران را به هند لحاظ کنیم، کل حجم تجارت بین دو کشور بسیار بیشتر شده و به چیزی حدود 16 میلیارد دلار می رسد.هند به دلیل روابطش با ایران از سوی آمریکا به شدت تحت فشار قرار گرفته، اما دهلی نو برای رشد اقتصادی خود به نفت خام ایران نیاز دارد. ایران حدود 12 درصد از نیاز انرژی هند را تامین می کند.براساس آمار گمرک ایران، حجم تجارت غیرنفتی ایران و هند از اندکی بیش از سه میلیارد دلار در سال 1389 با افزایش1/27 درصدی به بیش از9/3 میلیارد دلار در سال گذشته رسید.آمار نشان می‌دهد که صادرات ایران به هند در سال گذشته 51 درصد افزایش یافته و به بیش از7/2 میلیارد دلار رسید. در حالی که واردات ایران از هند با کاهش1/7 درصدی بالغ بر1/1 میلیارد دلار شد. ایران در تجارت با هند با تراز تجاری مثبت5/1 میلیارد دلاری روبروست.کود اوره، آمونیاک بدون آب، متانول، بوتان و پروپان مایع شده، فرآورده‌های دارای 70 درصد نفت یا روغنهای معدنی قیری، گرید بطری، اکلیل بنزن خطی، روغن صنعتی، گل گوگرد، محصولات آهنی و فولادی، سرب تصفیه شده، روی، استیرن، قیر نفت، موم پارافین، اورتواکسیلن، فورآلدئید، پارااکسیلن، پسته، تولوئن، موم‌های نفتی و معدنی، گریس، آلومینیوم، اسید استیک و خرما عمده‌ترین محصولات صادراتی ایران به هند در سال گذشته بودند . براساس آمار سال 2011 هند نوزدهمین کشور جهان از لحاظ حجم صادرات بود. این کشور همچنین دهمین واردکننده بزرگ در جهان محسوب می‌شود. هند از نظر حجم تولید ناخالص داخلی نیز در رتبه یازدهم دنیا جای گرفته است.همچنین آمار گمرک ایران نشان می دهد که در چهار ماه نخست 1391 حجم روابط تجاری غیرنفتی ایران و هند به بیش از 1/1 میلیارد دلار رسید. در این مدت صادرات ایران به هند به حدود 707 میلیون دلار رسید، در حالی که واردات ایران از هند بالغ بر 470 میلیون دلار شد.
هندوستان سالانه 2/2 میلیون تن برنج به دنیا صادر می‌کند که بیش از یک میلیون تن آن به ایران می‌رود. رییس فدراسیون سازمان‌های صادرکننده هند همچنین ایران را مصرف‌کننده عمده چای هند خوانده و اعلام کرد که سالانه 15 میلیون کیلو چای از هند به طور مستقیم وارد ایران می‌شود و این در حالی است که 50 میلیون کیلو چای هندی هم به صورت غیرمستقیم وارد ایران می‌شود
ارزیابی ها نشان می دهد که گرچه هند اولویت سیاست خارجی خود را بر مبنای روابط با قدرت های بزرگ قرار داده است اما به دلایل متعددی حاضر به چشم پوشی از روابط خود با تهران نیست و افزایش قدرت منطقه ای هند، در جهت منافع تهران است. ضمن آنکه ایران می تواند از حضور هند در مجامع بین المللی در جهت منافع خود استفاده کند و اثرات منفی فشارهای غرب را بر خود کاهش دهد.

روابط ایران و هند در زمینه های متعدد در حال رشد است. نمونه بارز آن را در نشست اخیر سران غیر متعهدها در تهران شاهد بودیم که هند به منظور شرکت در این اجلاس همراه با هیاتی عالی رتبه 250 نفری وارد ایران شد. در این راستا سفیر جمهوری اسلامی در هند نیز بر نگاه مثبت و فرامنطقه ای هند به ایران تأکید کرده است. به هر حال آنچه مشهود است دولتمردان هندی علاقه زیادی بر گسترش روابط دو کشور دارند و در بحث هسته ای ایران، هند همواره خواستار حل و فصل موضوع از طریق گفتگو با محوریت آژانس انرژی اتمی و به دور از هرگونه تشنج بوده است. همین مسئله می تواند تاثیر زیادی بر ثبات منطقه داشته باشد.
به این ترتیب با افزایش مراودات سیاسی و اقتصادی میان ایران و هند، شاهد شکل گیری “الگوی مشارکتی” در روابط دو کشور هستیم. به طوری که با توجه به مقدورات و نیاز های داخلی هند، این کشور به دلیل نیاز شدید به انرژی بدون در نظر داشتن ملاحظه آمریکا به همکاری و توسعه مناسبات خود با ایران ادامه می دهد. ضمن آنکه ایران دارای بازار مصرف خوبی برای محصولات هندی است و خود ایران دارای موقعیت جغرافیایی بسیار مناسبی برای دسترسی هند از طریق خلیج فارس، به آسیای مرکزی و قفقاز است که فرصت بسیار مناسبی برای ایران و سایر کشورهای منطقه برای سرمایه گذاری، گسترش و حفظ روابط با هند و سایر ملل محسوب می شود..
در نهایت اینکه تلاش ایران و هند در جهت تقویت روابط اقتصادی در راستای منافع دو کشور خواهد بود. از این لحاظ که گسترش روابط سیاسی- اقتصادی ایران و هند، با توجه به اولویت دادن به اشتراکات می تواند به گسترش روابط امنیتی و پیوند منافع و امنیت متقابل میان دو کشور منجر شود. همچنین گسترش روابط دو کشور نقش مهمی در ثبات و امنیت منطقه خواهد داشت.

* هومان باقرپور نجف آباد
دانشجوی دکترای اقتصاد کشاورزی دانشگاه میسور هند*

خبرهای مرتبط

در صورتی که نظر ارسالی شما طولانی شود، با تأخیر بررسی و تأیید می‌شود.

نکته: نظر شما در انتظار بررسی است و پس از تایید مدیریت در سایت نمایش داده میشود..

  • رحمانی می‌گه:

    بسیار جالب بود دکتر جان.

  • داداریان می‌گه:

    برای هر نوشته ای نیاز به منابع است اینجا هم ضرورتی نیست منابع ذکر شود .باز میگه:یعنی اگر کسی منبعی را ننوشت نادانه یعنی تو خیلی دانایی؟

  • فاطو می‌گه:

    درود بر هومن عزیز
    و البته بدانیم که حسادت کرم سیاهی ست که مخچه های مایوس را ذره ذره می جود.
    فاطو هستم

  • باز می‌گه:

    مطلب شما از کتاب آبی انتشارات موسسه ابرار معاصر تهران به مولف یداله دهقان – مهدی کاضمی است برو سرچ بکن تا بدانی که نادانی و نمیدانی که نادانی

    • باقرپور نجف آباد می‌گه:

      منابع استفاده شده در این مقاله به پیوست ضمیمه شده بود که در اینجا درج نشده است

200x208
200x208