تاریخ درج خبر : 1392/08/20
کد خبر : ۱۳۰۳۵۱
+ تغییر اندازه نوشته -

فرصت ایران شناسی در تاسوعا و عاشورا را از دست ندهیم

سایت استان: محمد زرین
mohamad.zarrin200@gmail.com

ایران سرزمین ” گونه گونی ” هاست!
این جمله برای ما ایرانی ها بسیار آشناست هرچند که ایران شناسان غربی، بهتر از ما این را می دانند.
این گوناگونی خود نیز در زمینه های مختلفی به چشم می آید: جغرافیا و اکوتوریسم، آب و هوای چهار فصل سال، معماری قدیم، آثار باستانی بسیار، پوشش و البسه مبتنی بر فرهنگ، گویش و لهجه و آداب و رسوم.

عزاداری ماه محرم در یزد

عزاداری ماه محرم در یزد

این نوشتار در قالب ((آداب و رسوم و سنن)) قابل طرح است. اکنون اگر به این دیار کهن عشق می ورزید، اگر در پی شناخت بهتر ایران، خصوصا دیدار با مردم نواحی مختلف کشورمان هستید، و اگر می خواهید آیین های سوگواری محرّم را از منظری متفاوت، همچون ” مردم شناسی و گردشگری” بنگرید، خواندن این مقاله را از دست ندهید و برای سفرتان برنامه ریزی کنید. نگارنده ی این متن نیز آمادگی دارد تا تجربه ی شخصی و اطلاعات خویش را در اختیار علاقه مندان قرار دهد.
آیین های محرّم، جدا از فلسفه ی اصلی آن، تحریفات پیش آمده، زیاده روی و خرافه فِکنی و …، در حال حاضر، یکی از برش های مهم مردم شناسی ایران و بی شک، یکی از ظرفیت های خاص در راستای “جذب گردشگر داخلی و خارجی” می باشد.
در یک نگاه جامع، آیین های عزاداری نواحی مختلف ایران را می توان به دو دسته ی :

1) ملّی یا شهری                      2) محلّی یا سنّتی

تقسیم کرد.
مقصود از آیین های عزاداری ملّی یا شهری، همان نوعی است که در واقع از شهر تهران سرچشمه گرفته، از جمله، جلسات مدّاحی و روضه خوانی که در یک دهه ی اخیر رشد چند برابری داشته و می توان گفت که رفته رفته، شاخ و برگ یک صنعت_ مانند سینما_ را به خود میگیرد.
در کنار آن، عزاداری خیابانی را نیز داریم که تقریبا در همه ی شهرها، شاخصه های آن به خوبی دیده می شود: نوحه سرایی، سینه زنی، زنجیر زنی، استفاده از آلات و ادوات موسیقی مانند طبل، سنج و در بعضی مناطق، ساکسیفون، ترمپت و یا شیپور، حتی در سال های اخیر دایر کردن ایستگاه های صلواتی برای پخش چایی و شربت و خرما و …!
این نوع آیین ها مورد توجه ما نیست چرا که تقریبا در همه جا دیده شده و رسانه ی ملی (تلویزیون)، پوشش کاملی از آن را به عهده می گیرد. آنچه مدنظر ماست، مراسماتی است که کمتر دیده شده و یا حتی تماشای آن ها از رسانه و به طور غیر ملموس نیز، لطفی چون دیدار از نزدیک نداشته و چنگی به دل نمی زند.
بنده با علاقه ای که به شناخت ایران داشته و دارم، از ده سال قبل، هر ساله به شهری سفر کرده ، مراسم سوگواری محرم آن جا را دیده، عکس و فیلم تهیه نموده و بعضا یادداشت هایی نوشته ام که چکیده ی آن ها را در این مقاله ذکر می کنم، باشد که در شما نیز انگیزه ای ایجاد شود و فرصت ایران شناسی را از دست ندهید.
شهرهایی که مراسم عزاداری محرم و صفر، در آن جا حضور داشته ام: مشهد، تهران، ری، قم، کاشان، اصفهان، نجف آباد، خمینی شهر، یزد، کرمان، خرمشهر، آبادان، اهواز و بوشهر.
ولی از این میان، چند شهری که به لحاظ غنای فرهنگی، آیین های زیباتری داشته اند را به عنوان پیشنهاد، به حضورتان عرضه می نمایم.

یزد

گفته می شود که نام یزد از ایزد گرفته شده که یعنی “شهر خدا” !
یزد از جمله ی بهترین شهرهای کویری ایران است و مردمی سلیم النفس، سخت کوش، صادق و قابل اعتماد دارد و این شاید بدان علت است که ایرانیانی نژاده هستند و بسیار با ایمان!
آیین عزاداری در یزد، چندین مشخصه دارد که آن را از دیگر شهرها، متمایز می کند. نخست به لحاظ بار ادبی و غنایی!
در یزد چند هیئت اصلی وجود دارد و شعر نوحه های هر یک، سروده ی شاعرانی از همان هیئت است. در صبح روزهای تاسوعا و عاشورا، هیئت ها به سمت یک حسینیه به نام (( حضیره )) حرکت می کنند. حسینیه از جمعیت پُر می شود و هر هیئت که از روزهای قبل نوبت گرفته است، در نوبت تعیین شده ی خود، شروع به اجرای مراسم می کند. درک و شعور بالای حاضران به لحاظ باورمندی و حتی به لحاظ سیاسی و نظم حاکم بر جلسه، انسان را به وجد می آورد. در حین سوگواریِ مردم با هیئت ها، کارناوالی از ماشین های سنگین (تریلرهای کفی)، عزاداران پیاده را همراهی می کنند. در آن دو روز، از کف تریلرها به عنوان “صحرای کربلا” استفاده می شود. روی هر یک، صحنه ای از نبرد یا حواشی آن طراحی شده است، خانه هایی از گِل و خشت، کاروانی از اسرا، ضریح شهدای کربلا، نخلستان و …! چندین دستگاه تریلر این صحنه ها را از نظر بینندگان می گذرانند. در کنار آن هم کاروانی از شتر با محمل هایشان در حرکت هستند.
دوم، شاخصه ی بسیار مهم و دیدنی شهر یزد و شهرهای این استان که بسیار حائز اهمیت است، مراسم ((نخل گردانی)) است.
نخل چیست؟ سازه ایست چوبی به شکل عدد پنج، که زیر آن در چهار طرف، دسته هایی قرار دارد و اندازه ی این نخل به میزان اهمیت هیئتی است که از آن استفاده میکند. برای مثال، ارتفاع نخل مسجدی محلی و کوچک شاید دو متر باشد در حالی که نخل معروف ((تکیه ی تفت)) _ شهری در نزدیکی یزد_ به ارتفاع ده متر نیز می رسد.
این سازه ی چوبی را ظهر روز عاشورا، با پارچه های سیاه، ترمه و تزیینات خاص استان پوشانده و در اوج ساعات سینه زنی، بر دوش عزاداران حمل می کنند. این یکی از صحنه های بسیار دیدنی و باشکوهی است که تا به حال دیده ام.
اگر اجتماع عزاداران یکدست سیاه پوش را دریا تصور کنیم، حرکت نخل همچون کشتی ای بی بادبان است که در پیش و پس آن مردمِ سینه زن و آشفته از مصیبت، مانند امواج آب با حرکت کشتی به خروش می آیند.
از دیگر دیدنی های آیینی در شهر یزد، “تعزیه” است. بخشی از تعزیه ی شب عاشورا در حسینیه ی تفت با حمل وسایل و لوازمی گاه عجیب (مردی در پوستین شیر، سوارکار و…)، و بخشی دیگر در چند نقطه ی یزد و تفت، عصر عاشورا اجرا می شود.
زندان اسکندر، باغ دولت آباد، بنای معروف “امیر چخماق”، مسجد جامع یزد و آتشکده ی معروف این شهر با آتشی که هزاران سال است روشن نگاه داشته شده، از جمله ی آثار دیدنی و جذاب این شهر زیباست که به شما بازدید از آن ها را توصیه می کنم.
برای سفر به یزد می توان از اتوبوس یاسوج به یزد و یا با سواری از مسیر:  یاسوج – کاکان – اقلید – سده – ابرکوه –  یزد استفاده کرد.

بوشهر

بوشهر یا “دیار دلیران” ! با هوایی معتدل در این فصل از سال، مقصد خوبی برای سفر خواهد بود.
عزاداری بوشهری ها در کشور شناخته شده است. بخشی از این شهرت و آوازه، مدیون کارگردان و مستند ساز بزرگ ایران، ((ناصر تقوایی)) است. وی در حدود سال 1348 خورشیدی، مستندی از عزاداری هیئت مشهور ” دهدشتی ” بوشهر تهیه کرد. جماعتی با جامه های افکنده که به دور حسینیه، حلقه وار سینه می زدند و به صدای زیبا و حزین زنده یاد (( بخشو )) پاسخ می دادند. این فیلم هم اکنون نیز موجود بوده و کاست نوحه و سی دی آن هم به وفور یافت می شود. اما آیین عزاداری بوشهر جذابیت های خاص خودش را دارد.
نخست، شکل و سبک سینه زنی در این شهر است که در سایر نقاط کشور با نام ” جنوبی ” شناخته می شود. یک صحن گرد با جایگاهی ویژه برای نوحه خوان در وسط و سینه زنانی که به ترتیب و با توجه به جمعیت، حلقه هایی را با شعاع های بزرگ به کوچک، تا نزدیکی نوحه خوان ، تشکیل داده اند از خصوصیات بارز عزاداری جنوبی است. از این دست هیئت ها، تعدادی در بافت قدیم شهر بوشهر دیده می شود که شاید شناخته شده تر از همه، همان حسینیه ی “کوی دهدشتی” است.
(گفتنی است دهدشتی های بوشهر، اقوام مهاجری هستند که در دوره ی زند، قاجار و پهلوی، با توجه به سقوط شهر قدیم دهدشت، از آن جا به بوشهر مهاجرت کرده و نبض بازار آن دیار را در دست گرفتند)
شعر و سبک نوحه ها در بوشهر، زیبایی و لطافت خود را داشته و متأثر از شعر و موسیقی دشتستان است. سبک سینه زنی هم که قطعا برای همگان آشناست و به این گونه است که هر نفر کمربند و یا کمر شخص کناری اش را گرفته تا حلقه ای که تشکیل داده اند، کامل گردد. پای راست جلو رفته، برمی گردد و دست راست پس از یک پایین رفتن و بالا آمدن آهنگین، به سینه زده می شود و با گفتن ((واحد)) توسط نوحه خوان، ریتم سینه زنی سنگین می شود.
و اما شاخصه و جاذبه ی دیگر آیین عزاداری بوشهر، بی شک نواختن ” سنج و دمام ” است. دسته های دمام نوازی، مرکب از ده تا پانزده تَن که چندین تن نیز سنج می زنند، می باشد.
سنج، دو ورقه ی گرد با قطر تقریبی پانزده سانتی متر، دسته دار و مخلخل (متحرک) که به روی هم زده و ساییده می شوند،
دمام، طبلی با بدنه ی فلزی و روکش (زره) چرمی، که نوازنده با چوب به آن می کوبد،
بوق یا شاخ، که شیپور عزاست.
هر دسته یک شیپور دارد که به صورت متناوب در میان سنج و دمام نواخته می شود تا شاید ” خواب خفتگان خفته را آشفته تر سازد” !
ریشه ی موسیقی سنج و دمام به آفریقا باز می گردد. بردگان و مسافران آفریقایی آن را به سایر نقاط جهان آورده و بسط داده اند. جالب آن که آهنگ سنج و دمام معمولا یکی است. به غیر از شهر بوشهر، دمام در سایر نواحی جنوبی (خوزستان و هرمزگان) نیز نواخته می شود. بهترین زمان برای دیدن دسته های سنج و دمام، صبح و ظهر عاشورا است. نکته ی دیگر اینکه، شروع آیین سینه زنی در این شهر، حوالی ساعت یازده شب است که علتش شاید بخاطر شرایط خاص آب و هوایی منطقه می باشد.
مسیر سفر به بوشهر از شهرهای استان
یاسوج – نورآباد –  خومه زار –  قائمیه – دالکی – برازجان – عالیشهر – بوشهر

خبرهای مرتبط

در صورتی که نظر ارسالی شما طولانی شود، با تأخیر بررسی و تأیید می‌شود.

نکته: نظر شما در انتظار بررسی است و پس از تایید مدیریت در سایت نمایش داده میشود..

  • مریم کریمی می‌گه:

    چرا تاریخ عذاداری مشخص نیست؟؟؟؟؟؟؟؟

  • فرهاد می‌گه:

    با سپاس

    چه خوب هست همه دوستداران سفر، جهانگردی را با ایرانگردی اغاز کنند.

    سپاس از متن راهنما گونه جناب زرین که خواننده را برای سفر به شوق وامیدارد

  • naz bzi می‌گه:

    بسیار متن زیبا و غنی از تجربیات شخصی با ارزشی است. سپاس از جناب زرین !

200x208
200x208