تاریخ درج خبر : 1393/02/14
کد خبر : ۲۶۸۱۰۵
+ تغییر اندازه نوشته -

” کا گَچُنْدُرْ! “

سایت استان: دکتر مهدی غفاری
پیشگفتار؛
فرهنگِ مردمىِ کهگیلویه و بویراحمد، همچون بسیارى از دیگر فرهنگ هاى عامیانه ىِ جهان، جداىِ از زیبایى هاى ادبى و زبانى، از حکمت و اندیشه سرشار است. خواندنِ شعر و ادبِ عامیانه ى این سرزمین و اندیشیدن در کم و کیفِ شکل و محتواى آن، نه تنها بسیارى چیزها را به انسان مى آموزد بلکه گاهى بر این باور انگشت مى نهد که گویى ” کهنْ مردمانِ خرد پیشه ىِ ” ما هر آنچه را براى ” انسانى و اخلاقى زیستن ” لازم است، پیش از این در قالب شعرها، مَتَل ها و مَثَل ها سروده و گفته اند.
نکاتى که مرزهاى زمان و مکان را پشتِ سر مى نهند، تا امروزِ روز امتداد مى یابند و اگر از سوىِ بیشترِ جامعه ( چه فرادستان و چه فرودستان ) جدّى گرفته شوند و در رفتارها بروز یابند، راه را به سوىِ توسعه هموارتر مى کنند.
مَتَلِ ” کاگَچُنْدُرْ ” یکى از متل هاى لرىِ کهگیلویه و بویراحمد است که در کنارِ ساختارِ ساده و دور از پیچیدگى، ریزه کارى هایى ویژه ىِ خود دارد و حکیمانه به طرحِ نکاتى ” اجتماعى، اخلاقى و فلسفى ” مى پردازد.
نوشتنِ این مَتَل به زبانِ لُرى ( آنگونه که به کار آید و از اشتباهِ کمترى برخوردار باشد ) کارى بود دشوار که باید در آستانه ىِ نقد و نظرِ مخاطبان به آنچه که سزاوارِ این زبان است، نزدیکتر شود. باشد که چنین شود.
………………………………………………….……….………………………
کا گَچُنْدُرْ! ( مَتیلِ لُرى. )
………
ىَ روزى، ىَ روزونى
ىَ مِرْدى بى، نَ پَلْ نَتِراشْتَ وُ دِرّْ دِرّین!
نومِشْ ” کاگَچُنْدُرْ ” بى.
کاگَچُنْدُرْ ىَ زنى داشْتْ، زنِ مَهْلى مَلوس امّا جانَگِرُهْتَ اى!
ىَ روز، ىَ مِهْمونِ جِغْلَ جَبارى اومَ هونَشو.
زَنْ وَ کاگَچُنْدُرْ گُ؛
– هیچَ مِنْ هونَ نَیاریمُ مِهْمونَمْ هُمْ چَشْمِ.  بَسا رَهْتى ىَ چى اِهْسِىْ وُ اومِىْ.
کاگَچُنْدُرْ راسآبى، اُفْتا وَ رَهْ.  رَ دَمْ ىَ دِکونى، ىَ چِىْ برنجى اِهْسَ وُ وَرْگَشْتْ.
دَر زَ.
زَنْ دَرَ وازْ کِ. گُ؛
– نَ اِنْگار زى اومِىْ؟!
گُ؛
– ها بَلِ ها!
گُ؛
– پَ چِ اِهْسِىْ ىِ؟
گُ؛
– اى بِرِنْجَ؟
زن بِرِنْجَ وَشْ اِهْسَ.
کاگَچُنْدُرْ چُلْنا بِیا مِنْ تو. زن نَهْلِشْتْ.
ىَ سِیْلى وَ برنج کِ. بَعْیِشْ وَ کاگَچُنْدُرْ گُ؛
– پَ پُرْسْ کِرْدى کِ اى برنجَ چِطُوْ دُرُسْ ایکِنِنْ وُ ایپَزِنْ؟
گُ؛
– مَ فَرْخَمْ ایکِنِ؟!
گُ؛
– فَرْماشْتْ ایکِنى؟ پَ چِطُوْ فَرْخْ نیکِنِ؟
گُ؛
– ایسُ چِ کِنُمْ؟
گُ؛
– وَرْگَرْدْ، بِرَ تِیْشو، پُرْسَشو کُ، کِ چِطُوْ اى برنجَ دُرُسْ ایکِنِنْ؟!
کاگَچُنْدُرْ هَمْ تا یِنَ اِشْنُفْتْ اُفْتا وَ رَهْ.
رَ وُ رَ وُ رَ تا رَسى وَ دِکونِ برنج فِروشْ.
پُرْسْ کِ؛
– پَ ایگُمْ اى برنجَ چِطُوْ دُرُسْ ایکِنِنْ؟
دِکونْدارْ هَمْ وَشْ خَنْدِهْسْ، گُ؛
– خِلَ تَلِتْ! « ىَ مُسُ ىَ تِیْلَپْ! سى مِنْ ىَ پاتیلْ. »
کاگَچُنْدُرْ! یِنَ کِ اِشْنُفْتْ، اِنْگارْ دُنیانَ وَشْ دانِ، گُ؛
– خُدافِزْ!
اُفْتا وَ رَهْ.
اما سى ىِ کِ وَ یایِشْ نَرَ، بِلَنْدْ بِلَنْدْ بِىْ خُشْ ایگُ؛
-« ىَ مُسُ ىَ تِیْلَپْ!، ىَ مُسُ ىَ تِیْلَپْ!، ىَ مُسُ ىَ تِیْلَپْ! »
رَ وُ رَ وُ رَ تا رَسى وَ ىَ خَرْمَنى!
مَردُمى کِ مِنْ خَرْمَنْ هِىْ گَنْدُمَ جَمْ ایکِردنْ، بِىْ دییَنِ کاگَچُنْدُرُ اِشْنُفْتَنِ حَرْفِ ناجورِشْ، یَدَعْفَ هِجیمْ آوُرْدِنْ، گِرُهْتِنِشْ.
بى هُرْسْ، بى پُرْسْ، ایسُ نَزَ کِىْ بِزَ، تا جونْ داشْتْ ، زَیِنِشْ، خُرْدُ خَمیرِشْ کِرْدِنْ.
اوسُ کِ دَهْسَشْ سُسْ کِرْدِنْ، وَشْ گُهْتِن؛
– پَ مِرْدَکْ! ىِ چِ گَپى ىَ سَرِ خَرْمَنْ!
کاگَچُنْدُرْ کُهْتَ وُ دُوْغونْ، خَرْسْ واتِرْکِنونْ گُ؛
– پَ چِ بِگُمْ؟
گُهْتِنْ بِگُ؛
– « خُآ زِیاىْ کِنِ! »
کاگَچُنْدُرْ هَمْ، گَپِ برنجُ، ىَ مُسُ ىَ تِیْلَپْ، وَ یایِشْ رَ، گُ؛
– « خُآ زِیاىْ کِنِ!، خُآ زِیاىْ کِنِ!، خُآ زِیاىْ کِنِ! »
وُ اُفْتا وَ رَهْ!
رَ وُ رَ وُ رَ تا رَسى وَ ىَ مَزارْگِىْ کِ ىَ مُرْدِیْنَ ایکِرْدِنَ خاکْ!      یَدَعْفَ دى تا ىَ قِشونى سیش اِیا. خاسْ دَهْرَ، گِرُهْتِنِشْ. اُمْبِلا  ایسُ نَز، کِىْ بِزَ، تا خَ، زَنِشْ. اوسُ وَشْ گُهْتِنْ؛
– پَ! مِرْدَکِ نافَهْمْ! ىِ چِ گَپى ىَ سَرِ خاکِ مُرْدَ؟!
کاگَچُنْدُرْ کُهْتَ وُ دُوْغونْ، خَرْسْ واتِرْکِنونْ گُ؛
– پَ چِ بِگُمْ؟
گُهْتِنْ بِگُ؛
– « هَمْ ىِ بو، دَ نَبو! »
کاگَچُنْدُرْ هَمْ، گَپِ « خَرْمَنُ، خُآ زِیاىْ کِنِ! » وَ یایِشْ رَ. گُ؛
– « هَمْ ىِ بو، دَ نَبو!، هَمْ ىِ بو، دَ نَبو!، هَمْ ىِ بو، دَ نَبو! »
وُ اُفْتا وَ رَهْ!
رَ وُ رَ وُ رَ تا رَسى وَ ىَ جِىْ کِ عَروسى بى.
ایسُ ىَ لَتْ عروسى ىَ وُ ىَ لَتَمْ کاگَچُنْدُرْ کِ هِىْ ایگُ؛
– « هَمْ ىِ بو، دَ نَبو!، هَمْ ىِ بو، دَ نَبو! »
آیَمَلِ مِنْ عَروسى وَشْ رِهْتِنْ. ایسُ نَزَ کِىْ بِزَ، تا خَ زَنِشْ.
اوسُ وَشْ گُهْتِنْ؛
– خُ مِردَکِ نافَهْمْ! ىِ گَپى ىَ کِ مِنْ عَروسى بِزَنى؟!
کاگَچُنْدُرْ کُهْتَ وُ دُوْغونْ، خَرْسْ واتِرْکِنونْ گُ؛
– پَ چِ بِگُمْ؟
گُهْتِن؛
– بُلْ کُ وَ هَوا. گالَ بِزَ. کِلُ سُرو کُ. وَرْبازْ و شایى کُ.
کاگَچُنْدُرْ هَمْ هَمِىْ او گَهْپَلِ زیتَرى وَ یایِشْ رَ.
بُلْ کِ وَ هَوا. وَرْباخْتْ. کِلُ سُرو کِ وُ گالَ زَنونْ اُفتا وَ رَ.
رَ وُ رَ وُ رَ  تا رَسى وَ ىَ جِىْ کِ ىَ میرْشِکالى نِشَهْسَ بى پَسْ ىَ بَرْدى،       ىَ شِکالى نَ گِرُهْتَ بى مِنْ چاکْدى ىِ تِفَنْگِشْ.  هَمْ ایخاسْ بِچَکْنِ کِ کاگَچُنْدُرْ وَ دیر رَسى.
هَرْچِ اِشارَ کاگَچُنْدُرْ کِ؛
« کِ هِىْ نَ! هِىْ نَ! »
وَ خَرْجِ کاگَچُنْدُرْ نَرَ کِ نَرَ!
هَمو زاتْ کِ وِیْرْباخْتْ، گالَ زَنونْ اومَ رَسى.
شِکالْ رَمْ کِ وُ دَهْرَ.   میرْشِکالْ هَمْ وَ کاگَچُنْدُرْ تُنْدآبى.
ایسُ نَزَ کِىْ بِزَ، تا جونْ داشت زَشْ.
اوسُ کِ دَ خَهْسَ وابى، وَشْ گُ؛
– پَ مِرْدَکْ! ایبینى کِ وَ کَمینْ شِکالُمُ، ایزاتى گالَىْ زَنى ىُ قالْپِر ایکِنى؟!
کاگَچُنْدُرْ کُهْتَ وُ دُوْغونْ، خَرْسْ واتِرْکِنونْ گُ؛
– پَ چِ بِگُمْ؟
گُ؛
– هیچْ نَگُ.
گُ؛
– پَ چِ کِنُمْ؟
گُ؛
– خَلَ خَلْ وَ رَ بِرَ. پَسى بَرْدُ پَسو بَرْدْ.
کاگَچُنْدُرِ بَىْ بَخْتْ هَمْ کِ دَ نُوْنِسْ چِ بِگُ وُ چِ کِنِ، بى یِکِ دَ چى بِگُ، خَلَ خَلْ، پَسى بَرْدُ پَسو بَرْدْ، اُفْتا وَ رَهْ!
رَ وُ رَ وُ رَ تا رَسى وَ ىَ دَشتى.
مِنْ او دَشْتْ، ىَ سُوارى، سُوارِ ىَ کِرِىْ تورُ نَبارویى بى. داشت کِرَنَ اَهْلُ سُوارو ایکِ.
تا تِیَشْ اُفْتا تِىْ گَچُنْدُرْ کِ داشْتْ بى صِیا وُ خَلَ خَلْ پَسى بَرْدُ پَسو بَرْدْ نِزیکَىْ بى، رَنْگِشْ باخْتْ.
هَرْچِ اِشارْ کِ؛
« کِ نَیُوْ! کِ نَیُوْ! راسآبو. »
مَ وَ خَرْجِ کاگَچُنْدُرْ رَ.  نَ هوشى، نَ گوشى، هَموزاتْ خَلَ خَلْ وُ بى صِیا پَسى بَرْدُ پَسو بَرْدْ اومَ نِزیکْ.
کِرَ رَمْ کِ. سُوارَ راسْ کِ مِنْ آسَمونْ، زَشَ گِلْ وُ دَهْرَ.
سُوارْ هَمْ راسآبى وَ بَخْتِ کاگَچُنْدُرْ، ایسُ نَزَ کِىْ بِزَ، وَرْدِمْبَناشْ!
اوسُ هَمْ وَشْ گُ؛
– پَ جِغْلَ! ایبینى کِ کِرَ نَ سُوارو ایکِنُمْ، ایزاتْ خَلَ خَلْ وَ رَ ایرِىْ، نِزیکْ اى یِىْ؟!
کاگَچُنْدُرْ کُهْتَ وُ دُوْغونْ، خَرْسْ واتِرْکِنونْ گُ؛
– پَ چِ بِگُمْ؟ پَ چِ کِنُمْ؟
گُ؛
– خَلَ خَلْ وَ رَ نَرَ! راسآبو. هیچْ نَگُ. شَقُ رَقْ وَ رَ بِرَ.
کاگَچُنْدُرْ هَمْ کَمَرى کِ دَ نَبى، راسآبى. بى صِیا وُ شَقُ رَقْ اُفْتا وَ رَه.    رَ وُ رَ وُ رَ  تا رَسى وَ ىَ جِىْ کِ ىَ مِلِىْ داشْتْ نِمازْ ایخُنْدْ. مِلا رَ وَ سِجودْ کِ گَچُنْدُرَشْ رَسى.
زَ زِرِ مِلا. مِلا وُ مُهْرَ یَکى کِ.
مِلا هَمْ تا خِشَ جَمُ جورْ کِ، کاگَچُنْدُرَ دى ىُ اِشْنَخْتْ، وَ خُآ وَرْگَشْتْ، بى هُرْسْ، بى پُرْسْ، اُفْتا وَ جونِ اى بَىْ بَخْتْ.
ایسُ نَزَ، کِىْ بِزَ، دِمْبَکوشْ کِ.
اوسُ هَمْ بُنْگْ کِ ىَ چَنْ تا آیَمى بِیانْ بُوَرِنْ وِرِشْ بى یِنْ دَمْ هونَشْ.
چى نَیْزَشْتْ کِ کاگَچُنْدُرْ وَ دَرْدِ او کِتَهْکَلْ وَ هوشْ اومَ.
تِىَ نَ بُرْ کِ.
دى دَمْ دَرِ ىَ هونِىْ بِهْسَ.
راسآبى وَ بَىْ بَخْتى دَرْ زَ.
زَنْ کِ مِنْ هونَ بى ىُ هِىْ سى مِهْمونِ لَبو دوسْ، چُنْدُرْ پاکْ ایکِ، بُنْگْ کِ؛
– کى یِى؟
کاگَچُنْدُرْ هَرْ چِ زور زَ، نومِ خُشْ وَ یایِشْ نُوْمَ. گُ؛
– نُوْنُمْ.
گُ؛
– اینْ کوچِنى؟
گُ؛
– نُوْنُمْ.
گُ؛
– کارَ کى دارى؟
 گُ؛
– نُوْنُمْ.
گُ؛
– کارِتْ چِنِ؟
گُ؛
– نُوْنُمْ.
گُ؛
– مَ مَرَضْ دارى؟
گُ؛
– نُوْنُمْ.
گُ؛
– مَ دِلِتْ کِتَکْ ایخُ؟
گُ؛
– نُوْنُمْ.
زن وَ اُوْقاتْ تَهْلى گُ؛
– ایرِىْ یا بِیامْ وَ اى چُنْدُرْ بِزَنُمْ مِنْ سَرِتْ؟
تا زَنْ گُ ” چُنْدُرْ “، کاگَچُنْدُرْ نومِشَ یایِشْ اومَ. بُنْگْ زَ؛
– کاگَچُنْدُرُمْ! کاگَچُنْدُرُمْ!
زن دَرَ وازْ کِ.
تا تِیَشْ اُفْتا وَ کاگَچُنْدُرْ، دِلِشْ سیشْ سُهْتْ.
گُ؛
– بِیُوْ داخِلْ.
کاگَچُنْدُرْ رَ مِنْ تو، اُفْتا سَرِ جا.
زن اومَ تِیْشْ نِشَهْسْ.
گُ؛
– پَ چِ کِرْدى؟
کاگَچُنْدُرْ هیچْ نَگُ.
گُ؛
– مِرْدَکِ برنجْ فُروشَ دى یى؟
کاگَچُنْدُرْ هیچْ نَگُ.
گُ؛
– پُرسَشْ کِرْدى کِ « چِطُوْ اى برنجَ دُرُسْ ایکِنِنْ؟ »
کاگَچُنْدُرْ هیچْ نَگُ.
گُ؛
– مِرْدَکْ چِ گُ؟
کاگَچُنْدُرْ هیچْ نَگُ.
گُ؛
– مَ زُوْنْتَ بِرى یِنِ؟
کاگَچُنْدُرْ هیچْ نَگُ.
هَمیزاتْ سِیْلِ زَنْ کِ.
وَ زورْ زُوْنَ مِنْ دَهَنْ چَرْخَنا، گُ؛
– تُ کى یِىْ؟! وِیْچُ کوچِنِ؟! اَلانْ شُوْ ىَ یا روزِ؟!
زن وَشْ تُنْدآبى.
دَهْسْ کِ سى ىَ چُنْدُرِ مَهْلى گَپویى، راسِشْ کِ، ایسُ نَزَ، کِىْ بِزَ، تا جونْ داشْتْ زَشَ مِنْ سَرِ کاگَچُنْدُرْ.
…………………….…………………………………………….…………………….

« کاچُغُنْدَرْ! » ( برگردانِ پارسى )

…………
یک روزى روزگارى
یک مردى بود نتراشیده و آبله رو.
نامش کاچغندر بود.
کاچغندر زنى داشت، زنِ بسیار زیبا امّا سر به هوا و جا نگرفته اى !
روزى یک مهمانِ مردِ جوانى به خانه شان آمد.
زن به کاچغندر گفت؛
– هیچى در خانه نداریم. مهمون هم خاطرش عزیزه. اى کاش مى رفتى، چیزى مى خریدى، مى اومدى.
کاچغندر بلند شد، راه افتاد، رفت درِ یک دُکّانى، کمى برنج خرید و برگشت.
در زد.
زن در را باز کرد. گفت؛
– نه انگار زود اومدى؟
گفت؛
– ها بله ها!
گفت؛
– چى خریدى؟
گفت؛
– این برنجُ.
زن برنج را از او گرفت.
کاچغندر شتاب کرد که بیاید داخلِ خانه. زن نگذاشت.
به برنج نگاهى کرد. بعد از آن به کاچغندر گفت؛
– راستى پرسیدى که این برنج رُ چطورى درست مى کنن و مى پزن؟
گفت؛
مگه فرقْ هم مى کنه؟
گفت؛
– فرمایش مى کنى؟! چطور فرق نمى کنه؟
گفت؛
– حالا چیکار کنم؟
گفت؛
– برگرد برو پیشِ شون، ازِشون بپرس که چطور این برنج رُ درست مى کنن؟
کاچغندر هم تا این را شنید، راه افتاد.
رفت و رفت و رفت تا رسید به دکّانِ برنج فروشى.
پرسید؛
– میگَم این برنج را چطورى درست مى کنن؟
دکّان دار هم به او خندید و گفت؛
– خاک بر سرِت! « یک مُشت و نیم توىِ هر دیگ! »
کاچغندر این را که شنید، گویى دنیا را به او داده باشند، گفت؛
– خداحافظ.
و راه افتاد.
امّا براى اینکه یادش نرود، بلند بلند با خودش مى گفت؛
– یک مشت و نیم، یک مشت و نیم، یک مشت و نیم.
رفت و رفت و رفت تا رسید به یک خرمنى.
مردمى که در خرمن گندم برمى داشتند، با دیدنِ کاچغندر و شنیدنِ حرفِ ناجورش، یکباره هجوم آوردن، گرفتنِش. بى مقدمه و پرسش، حالا نزن کِى بزن، تا جان داشت، او را زدند، خورد و خمیرش کردند.
وقتى که دست از او برداشتند، به او گفتند؛
– آخِ مردَک! این چه حرفى ىِ سرِ خرمن.
کاچغندر کوفته و داغان، اشک ریزان گفت؛
– پس چى بِگَم؟
گفتند بگو؛
– خدا زیاد کنه.
کاچغندر هم گپِ ” برنج و یک مشت و نیم ” از یادش رفت و گفت؛
– خدا زیاد کنه. خدا زیاد کنه. خدا زیاد کنه.
و راه افتاد.
رفت و رفت و رفت تا رسید به یک قبرستانى که یک مرده اى را خاک مى کردند. یکباره دید یک قشونى به سویش مى آیند. خواست بگریزد، اما او را گرفتند. دوباره حالا نزن کى بزن، تا خورد او را زدند. بعد به او گفتند؛
– آخِ مردکِ نفهم! این چه حرفى ست بر سرِ خاکِ مرده؟!
کاچغندر کوفته و داغان، اشک ریزان گفت؛
– پس چى بگم؟
گفتند بگو؛
– هم این باشه و دیگه نباشه.
کاچغندر هم گپِ ” خرمن و خدا زیاد کنه ” از یادش رفت. گفت؛
– هم این باشه و دیگه نباشه. هم این باشه و دیگه نباشه. هم این باشه و دیگه نباشه.
و راه افتاد.
رفت و رفت و رفت تا رسید یک جایى که عروسى بود.
حالا یکسو عروسى ست و سوىِ دیگر، کاچغندر که مدام مى گوید؛
– هم این باشه و دیگه نباشه. هم این باشه و دیگه نباشه.
آدم هایى که در عروسى بودند، به او یورش آوردند. حالا نزن کى بزن، تا خورد او را زدند.
بعد به او گفتند؛
– آخِ مردک نفهم! این حرفى ست که در عروسى بگویى؟!
کاچغندر کوفته و داغان، اشک ریزان گفت؛
– پس چى بگم؟
گفتند؛
– به هوا بپر. فریاد کن. کِل بزن و سرود بخوان. برقص و شادى کن.
کاچغندر هم همه ىِ آن حرف هاى پیشین از یادش رفت.
به هوا پرید، رقصید، کل زد، سرود خواند و هلهله کنان به راه افتاد.
رفت و رفت و رفت تا رسید به یک جایى که میرشکارى نشسته بود در پناهِ سنگى و شکارى را با تفنگش نشانه گرفته بود. مى خواست شلیک کند که کاچغندر از دیر رسید. هرچه به او اشاره کرد؛
– که هِى نه! هِى نه.
اما به گوشِ کاچغندر نرفت که نرفت.
همانطور که مى رقصید و بالا پایین مى پرید، هلهله کنان آمد رسید.
شکار رَم کرد و گریخت. میرشکار هم از دستِ کاچغندر خشمگین شد. حالا نزن کى بزن، تا جان داشت او را زد. بعد از اینکه خسته شد، به او گفت؛
– آخِ مردَک! مى بینى که من در کمینِ شکارَم، اینطور داد و فریاد مى کنى؟!
کاچغندر کوفته و داغان، اشک ریزان گفت؛
– پس چى بگم؟
گفت؛
– هیچى نگو.
گفت؛
– پس چکار کنم؟
گفت؛
– خمیده خمیده راه برو. پشتِ این سنگ و آن سنگ.
کاچغندرِ بدبخت هم که دیگر نمى دانست چه بگوید و چه کند، بدون اینکه چیزى بگوید، خمیده خمیده، در پس و پشتِ این سنگ و آن سنگ به راه افتاد.
رفت و رفت و رفت تا رسید به یک دشتى.
در آن دشت، یک سوارکارى بود، سوارِ یک کّره اسبِ وحشى و زیر بار مَرو یى. داشت کرّه را اهلى و سوارو مى کرد. تا چشمش افتاد به کاچغندر که داشت بى صدا و خمیده خمیده، پسِ این سنگ و آن سنگ نزدیک مى شد، رنگش پرید.  هر چه اشاره کرد که؛
– آقا! نیا. آقا! نیا. کمر راست کن.
مگر به گوشِ کاچغندر رفت.  نه هوشى، نه گوشى، همانطور خمیده خمیده و بى صدا پسِ این سنگ و آن سنگ آمد نزدیک.
کرّه اسب رَم کرد. سوار را به آسمان برد، بر زمین کوبید و گریخت.
سوارکار هم بلند شد و افتاد به جانِ کاچغندر، حالا نزن کى بزن، او را در هم کوبید.
بعد هم به او گفت؛
– آخِ جِغْله! مى بینى که دارم کرّه را اهلى و سوارو مى کنم، اینطور خمیده خمیده راه میرى و نزدیک میشى؟!
کاچغندر کوفته و داغان، اشک ریزان گفت؛
– پس چى بگم؟ چیکار کنم؟
گفت؛
– خمیده خمیده راه نرو. کمر راست کن، هیچى نگو. راست و مستقیم یک خط را بگیر و برو.
کاچغندر هم اگرچه کمرى نداشت، بلند شد و کمر راست کرد. بى صدا و صاف در یک خطِ مستقیم به راه افتاد. رفت و رفت و رفت تا رسید به یک جایى که یک مُلایى داشت نماز مى خواند. ملا به سجده رفت که کاچغندر به او رسید.
زد زیرِ ملا. ملا و مُهر را یکى کرد.
ملا هم تا خودش را جمع و جور کرد، کاچغندر را دید و شناخت، به خدا پشت کرد، بى مقدمه و پرسش افتاد به جانِ این بدبخت، حالا نزن کى بزن، او را در هم کوبید.
بعد هم صدا زد یک چند نفرى بیایند او را ببرند بیاندازند دمِ درِ خانه اش.
چیزى نگذشت که کاچغندر از دردِ آن کتک هایى که خورده بود، به هوش آمد.
چشم باز کرد.
دید دمِ درِ خانه اى افتاده است.
بلند شد و با بدبختى در زد.
زن که در خانه بود و داشت براى مهمانِ لبو دوست، چغندر پاک مى کرد، بانگ زد؛
– کى هستى؟
کاچغندر هر چه زور زد، اسمِ خودش را به یاد نیاورد. گفت؛
– نمى دونم.
گفت؛
– از کجا اومدى؟
گفت؛
– نمى دونم.
گفت؛
– با کى کار دارى؟
گفت؛
– نمى دونم.
گفت؛
– چیکار دارى؟
گفت؛
– نمى دونم.
گفت؛
مگه مرض دارى؟
گفت؛
– نمى دونم.
گفت؛
– مگه دلِت کتک میخاد؟
گفت؛
– نمى دونم.
زن با اوقاتْ تلخى گفت؛
– میرى با بیام با این چغندر بزنم تو سرِت؟
تا زن گفت ” چغندر “، کاچغندر نامش یادش آمد. فریاد زد؛
– کاچغندرَم. کاچغندرَم.
زن در را باز کرد.
تا چشمش به کاچغندر افتاد، دلش براى او سوخت.
گفت؛
– بیا داخل.
کاچغندر رفت داخلِ خانه و دراز به دراز افتاد.
زن آمد کنارش نشست.
گفت؛
– چه کردى؟
کاچغندر چیزى نگفت.
گفت؛
– مَردَکِ برنج فروشُ دیدى؟
کاچغندر چیزى نگفت.
گفت؛
– از او پرسیدى که « چطورى این برنج رُ درست مى کنن؟ »
کاچغندر چیزى نگفت.
گفت؛
– مَردَک چى گفت؟
کاچغندر چیزى نگفت.
گفت؛
– مگه زبونِتُ بُریدَنْ؟
کاچغندر چیزى نگفت.
همینطور به زن نگاه کرد.
به زور، زبان در دهان چرخاند و گفت؛
– تو کى هستى؟ اینجا کجاست؟ الان شبه یا روزه؟
زن از دستش خشمگین شد.
دست کرد یک چغندرِ خیلى بزرگ برداشت، بلندَش کرد، حالا نزن کى بزن، تا جان داشت آن را محکم کوبید توىِ سرِ کاچغندر.

 

خبرهای مرتبط

در صورتی که نظر ارسالی شما طولانی شود، با تأخیر بررسی و تأیید می‌شود.

نکته: نظر شما در انتظار بررسی است و پس از تایید مدیریت در سایت نمایش داده میشود..

  • ناشناس می‌گه:

    عجب. جالب بود . نشنیده بودم . ولی دبستان تو یه کتاب قدیمی ب اسم متل های بروجردی یه همچو داستانی خوندم. بقول خودت عبدله غ

  • امراله نصرالهی می‌گه:

    مرا بردی به عمق زندگی در روستایی که آمه جانی تنها پناهمان بود آن هم برای سیب های شکری تابستانه ای که اکنون دیگر اثری و ردی از آنان نیست یادش به خیر و روانش قرین یادها و یادها باد و متیل که چه قدر به داستان فیل مثنوی مولانا مشابهت دارد که هر کس به تصور حکایتی کرد آن هم در خانه ای تاریک بدور از چراغ عقل جزوی که :چشم حس همچون کف دست است و بس/نیست کس را بر همه ی او دسترس

  • هادی می‌گه:

    بزرگترین مانع رشد جهل نیست بلکه توهم دانش است و عدم اشراف به این نادانی .وبقول آن دوستمان ویروس ،پلشت ، پست مدرنیسم
    چنان برقی ساطع کرده که اگر به عینکی مافوق آن مسلح نباشی حتما منحرف وسقوط خواهی کرد . میکرب هارامیتوان باتزریق آنتی میکربها ازبین برد ولی ویروسها فقط باتقویت قوای جسمی ضعیف وبه مرور ازبین میرود.
    ویروس جامعه راهم باتزریق و یادستور پرهیز نمیتوان ازبین برد واین مهم فقط باتقویت قوای ارگانیک آن میسر است . که این کاری است بس سترگ
    و اندیشمندان وآگاهان دلسوز را میطلبد ، که خستگی نشناسند و …. عشق بدرقه راهشان باشد .

  • ناشناس می‌گه:

    تقدیس ملائک و تبرک خلائق نثار شمع وجودت.

  • سلام
    بسیار استفاده کردیم
    در منطقه لر کوچک مخصوصا به لری مینجایی به جای کاگَچُنْدُرْ “باوچُنِری” می گویند.
    با اجازه این مطلب در لور بازنشر می شود

  • خسروی می‌گه:

    سلام درود.قصه کاچغندر قصه کسانی است که شاید مجبورند حرف دیگران بی چون جرا بپذیرند یاکورکورانه هرجه دیکران گفتند فکر میکنند درست است ما میدانیم که نه زن روستایی انسانی است زورگو نه ان کشاورز زحمت کش .نه انکه جشن عروسی دارد.ونه انکه ماتم زده است.وشاید تنها شکارجی بد جنس باشد.سپاس دکتر با احساس.مارا به گذشتهای قشنگ وشبهای که درکنارخانواده دور اتش ودود هیزم تر پنبه ریسه میکردیم وگوش میدادیم به قصه های پدر وخواهرم و پیرزن مهربان همسایه.قصه بی متتی قصه فلنک ناز .قصه حیدر بگ قزل باش وقصه های ………..

  • یک شهروند می‌گه:

    1- تراژدی گچندر, داستان تلخ زندگی هایی ست که بیهوده و بی سبب در مسیر خود به موانع بسیار برخورد می کنند تا در نهایت از حرکت باز ایستند. داستان انسان هایی که آنقدر در “بازی”ِ این و آن به زمین می خورند تا در نهایت به “توپ” بازی تبدیل شوند. به چیزی نه انسان و نه شی. انسان های بی هویت و ناشناسی که در آغاز برای امور ساده و خوشبختی های دم دست به حرکت در می آیند اما زندگی آنها را پی در پی به دور خود می چرخاند تا در نهایت همه چیز را از یادشان ببرد.
    2- از طرفی گچندر برای قدری “نمک” روانه می شود. داستان در عین حال می خواهد به ما بفهماند که تمام آن به زمین خوردن ها و شکست ها “نمک” زندگی ست. گرچه گچندر نام خودش را از یاد می برد اما تمامی این رخدادهای داستان به درستی همان “نمک”ی ست که داستان ما را برای گرفتنش احضار کرده است.
    3- داستان گچندر, داستان ما مردم معمولی ست. پدر چیزی می گوید. مادر چیزی می گوید. مدرسه حرف دیگری می زند. در محیط کار و در خیابان و میدان و … در هر جای این سرزمین باید تن به قاعده ای خاص بدهی. داستان, به سادگی راز و رمز زنده ماندن در سرزمینی را می آموزد که باید در آن به نرخ روز نان خورد! زیرا اگر جز این باشد بلایی بر سر آدمی می آورند تا نام خودش را هم از یاد ببرد.
    افسانه را مردمان بیشمار می سازند و مردمان بی شمار بی جهت افسانه ها را به ذهن نمی سپارند.
    درود بر شما به خاطر نگارش این افسانه با شکوه.

    • مهدى غفارى می‌گه:

      تحلیلِ خوب و درستى بود.
      کاگچندر، حکایتِ یک عمر گرفتار شدن در چم و خمِ نادانى و عدمِ اِشراف به این نادانى ست.
      عمرى در پىِ ” نخود سیاه ” رفتن و دویدن و نرسیدن و درد کشیدن و در فرجام، تباه شدن.
      روایتى ساده و طنز امّا تلخ و تکان دهنده.

      آه!
      این که پیشِ چشمانم
      از درد به خود می پیچد
      دم به دم فرسوده مى شود
      و چنین اندوهبار و غمین
      در آغوشِ سرد و سختِ مرگ
      روزى هزار بار
      جان مى سپارد و مى میرد
      کیست؟!
      آیا نه همان عمرِ کوتاهِ من است
      که چنین هیچ و پوچ
      آش و لاش مى شود؟!
      بى تردید هم او ست.
      او ست.
      او ست.

      • بهزاد كاظمي می‌گه:

        و چقدر ساده اما عمیق همان چیزی که ما در این سرزمین کم داریم: ساده دیدن نه به دنبال پیچیدگی خودخواسته موهوم دویدن دردی که ویروس پست مدرنیسم به جان اندیشه زد و هنوز هم درمانی برای تن رنجور اندیشه و مدعیان اندیشیدن یافت نشده است…
        ” کاگچندر، حکایتِ یک عمر گرفتار شدن در چم و خمِ نادانى و عدمِ اِشراف به این نادانى ست.
        عمرى در پىِ ” نخود سیاه ” رفتن و دویدن و نرسیدن و درد کشیدن و در فرجام، تباه شدن.
        روایتى ساده و طنز امّا تلخ و تکان دهنده. ”
        و از همه مهتر همان نکته سنجی هوشمندانه دانای بی ادعا اما ارزشمندی چون تو است ای فخر عالم پزشکی در این دوران پول سالاری که زده ای وسط هدف:
        ” عدم اشراف به این نادانی ”
        پاینده باشی و از وجودت بهره مند جامعه دردمند مان جناب دکتر مهدی غفاری عزیز.

  • ناشناس می‌گه:

    چ اشنا بی نام مرحوم صمد بهرنگی ب چشم میاد مگه ن دکتر جون:)

    • مهدى غفارى می‌گه:

      از ویژگى هاى فرهنگِ عامه، یکى هم همانندى هاى بسیارِ قصه هاى ملل با یکدیگر است.
      کاگچندرِ ما البته با آن مردِ قصه ىِ صمد که در به در دنبالِ فلک و خوشبختى ست، شباهت هایى دارد …

  • امین نعمتی می‌گه:

    دکتر جان خسته نباشی۰
    این داستان ها و متیل ها به عنوان بخش مهمی از میراث ناملموس تبار ما به حساب می آیند که در گذشته شاید هر شب زمستان ما یکی از آنها را از زبان مادر یا مادربزرگ و یا عمه می شنیدیم۰ گاهی هم آنقدر لذت بخش بودند که یک داستان را چندیدن بار می خواستیم در فاصله ی زمانی کوتاه بشنویم۰ بسیار هم اتفاق می افتاد که توسط پیرمردی از اهالی آبادی همین اسامی در داستان ها بر ما نهاده می شد۰ به همین سادگی نباید از کنار این میراث شفاهی گذشت۰

    • مهدى غفارى می‌گه:

      موافقم.
      گذشته مى تواند چراغى به راهِ آینده باشد.
      هر چند زیبایى هاى ادبى و هنرىِ خاصِ نهفته در گذشته ىِ فرهنگىِ یک سرزمین، به خودىِ خود واجدِ ارزش و اعتبار است حتى اگر به کارِ امروز و فرداى ما هم نیاید.
      درود.

  • هادی می‌گه:

    چه خوش گفتی و در سفتی دکترظریف گوی ضعیف نواز کاچغندرداستان ما تنها نیست ، چون من هم بنوعی بااواحساس قرابت کردم ، بااین تفاوت که اوبعد از تحمل ضربه هم به یاد وهم برزبان آورد ولی چغندرهای این زمانه به علت روشهای علمی کاشت و داشت و برداشت واستفاده از کودهای شیمیایی ، خیلی سنگین اندوحجیم و قدرت ضربات آنها آنقدر سهمگین و قدرتمند که علاوه بر پریشانی افکار لکنت زبان راهم .
    به یاد داستان ما الاغهای عزیزنسین افتادم و نحویه بیان احساس ودراین وادی سرگردان که یقه که را بگیرم ، زن زیبا ، جوان جاهل، مرد مغازه دار یاسادگی کاگچغندر . وازطرف دیگر به یاد خرمن دار ، بستگان میت ، اطرافیان داماد شکارچی سوارکار

    • مهدى غفارى می‌گه:

      درود بر شما.
      متیلِ ( بَرْدُ گِرْدو ) پاسخِ حکیمانه ایست براى این پرسش که؛
      – یقه ىِ چه کسى را باید گرفت؟
      بانو سیمین طاهرى این متیل را در کتابِ خود آورده و نوشته است.

      در هر حال ما در این داستان و داستان هایى از این دست با کلافِ سر در گمى از دردها رو به روییم و کسى یا ایده اى که بفهمى نفهمى سرِ کلاف را در دست دارد!
      اگر قرار است یقه اى را بگیریم باید برویم سراغِ آن کَس و ایده.

      چغندر هم، چغندرِ قدیم!؟

  • بهزاد كاظمي می‌گه:

    ابتدا سپاس برای این زحمت بسیار و نگارش سخت به گویش لری آنهم با چنین دقتی و بعد از آن روایت روان و زیبای آن به فارسی.
    امید که بانی حرکتی شود تلاش ارزشمند شما پزشک پرارزش جامعه پریشان امروزمان برای گسترش نگارش به گویش لری آنهم با چنین دقتی.
    گرچه شاید هم یک گویش چندان نیازی به نگارش نداشته باشد هرچند سرزمین پدری جناب دکتر یعنی موردراز در ثبت نگارش لری و زحمت برای آن یدطولانی دارند از جناب استاد یعقوب غفاری تا آقای دکتر افضل مقیمی و …
    و اما یک شوخی جناب دکتر با اشاره به کنایه طنزآمیز شاملوی بزرگ به مهدی آذری یزدی در ثبت داستان پیشگو و انگشتر و سانسور اخلاقی آن توسط جناب آذری یزدی و ثبت مجدد بدون تحریفش در کتاب باارزش ” قصه های کتاب کوچه ” توسط خود بامداد بزرگ که زیاده زحمت نمی دهم همان مقدمه شاملو را بخوان بقیه مزاح بماند برای فیض دیدار حضوری محضر جنابعالی…
    البته امید که در روایت شما این متیل زیبا تغییری نکرده باشد و حیای محجوب درون داستان حاصل حجب و حیای عشایری راویان اولیه باشد و بقیه تفسیر بماند برای بعد از دیدار…

    • مهدى غفارى می‌گه:

      درود بر بهزادِ عزیز.
      روایت هاى دیگرى هم از کاگچندر شنیده ام.
      روایت هایى با
      – آغازهایى دیگر
      – فراز و نشیب هایى دیگر
      – و پایان هایى دیگر
      که من، یکى را البته با وفادارى به هسته ىِ اصلىِ قصه، کمى دستکارى و تا حدى نوعى برداشتِ آزاد نوشتم.
      اگر کسى بخواهد با نگاهِ مردم شناسى به این قصه بپردازد، باید این نوشته را بگذارد و برود دنبالِ نسخه ىِ کمتر دست کارى شده.

      در بابِ سانسور هم شرمنده ىِ جنابعالى و شاملو هستم.
      به امید دیدار.

200x208
200x208