تاریخ درج خبر : 1393/02/29
کد خبر : ۲۷۷۳۴۵
+ تغییر اندازه نوشته -

حکایت ما و موسیقی

IMG_2440 (2)

سایت استان: محمدصادق عظیمی فر

در مصاحبه ی مدیرکل ارشاد استان کهگیلویه و بویراحمد در خبرگزاری ها دیدم که فرموده اند نباید با مقوله موسیقی سلیقه ای برخورد کرد و به خاطر همین باید کنسرت مذکور برگزار شود! سوال اینجاست که آیا ایشان خودشان معیار و ملاک روشنی مبتنی بر آموزه های اسلام عزیز و شرایط شهر و دیارمان دارند یا اینکه دارند موج سواری رسانه ای می کنند؟ یعنی به طور روشن آقای مدیر کل ارشاد برای مجوز دهی به یک همچنین کنسرتی اولا چیزی به نام معیار روشن دارند و ثانیا معیارهایشان سلیقه ایست یا خیر؟ و اصلا ایشان چه چیزی را سلیقه ای می دانند و چه چیز را غیر سلیقه ای؟ در این مقال سعی داریم برای گفتگو در مقوله موسیقی فتح بابی کنیم.

مقدمه

یکی از چالش هایی که نهادهای مدیریت فرهنگی از دیرباز با آن روبرو بوده اند نحوه برخورد با مقوله موسیقی است. در این بین از سویی گروهی از مردم در تلاش اند تا آموختن و پرداختن به موسیقی را پی گیرند و نیز مقوله ی موسیقی در میان عموم مردم بسیار فراگیر بوده و از سوی دیگر فرهنگ اسلامی نظرات خاصی درباره این مقوله دارد و آنچه که تا کنون توسط مسئولین در قبال این مقوله صورت گرفته عملکرد براساس سلیقه های شخصی افراد است، یعنی برخی مسئولین باب میلشان فضا را باز کرده اند و برخی دیگر فضا را بر این مقوله بسته اند و خواسته اند یک روزه بساط همه چیز را برچینند. لذا با توجه به اینکه مسئول فرهنگی در جمهوری اسلامی موظف است آموزه های اسلام عزیز را با توجه به شرایط و بافت فرهنگی ایران عزیز و شهر و دیارمان پیاده سازد بر آن شدیم تا به صورت گذرا بررسی انطباقی ای در این زمینه صورت دهیم و مبتنی بر منابع دینی تا حد امکان زمینه سازی لازم برای تبیین موضع لازم نهادهای فرهنگی در قبال مقوله موسیقی را صورت دهیم، امری که می تواند با مطالعه و تحقیق منجر به فاصله گرفتن از رفتارهای سلیقه ای و نیز بسترسازی فرهنگی مناسب شود.

به طور کلی بحث را می توان در دو بستر طرح کرد: اول بررسی ثبوتی مقوله موسیقی و دوم بررسی اثباتی این مقوله.

مقصود از بررسی ثبوتی مقوله موسیقی بررسی احکام و نظریات حول موسیقی فارق از شرایط و مصادیقی که با آن روبروایم است. یعنی خود موسیقی بالذات در اسلام چه حکمی دارد.

مقصود از بررسی اثباتی موسیقی این است که احکام موسیقی با توجه به شرایط و مصادیقی که در اجتماع با آن روبروایم چگونه در فضای شهر و دیار اجرا شود.

بررسی ثبوتی مقوله موسیقی

آنچه که دراسلام درباب احکام ثبوتی موسیقی طرح می شود بسیار متنوع است و از پیچیدگی خاصی برخوردار است. با بررسی نظر مراجع دینی به طور کلی می توان گفت موسیقی در اسلام به دو دسته ی حرام و حلال تقسیم می شود که مرز حرام و حلال از منظر مراجع و علما، متفاوت است.

می توان گفت هر موسیقی ای که انسان را از باری تعالی و فضایل اخلاقی دور کرده ، سبب غفلت شده، عقل عملی را از کار بیاندازد و به سمت بی بند و باری سوق دهد حرام است و داشتن غنا(به معنای سخن باطلى است که با آوازى خوانده مى‏شود که مناسب مجالس لهو و لعب باشد) خصیصه ی آن است. برای نمونه به چند کلام از حضرت امام اشاره می شود:

«موسیقی از اموری است که البته هر کس به حسب طبع خوشش می‏آید لیکن انسان را از جدیّت بیرون می‏برد و به یک موجود هزل و بیهوده [تبدیل می‏کند.] موسیقی فکر انسان را طوری می‏کند که دیگر نتواند در غیر محیط موسیقی و شهوات و اموری که مربوط به موسیقی است، فکر بکند.»

استاد معظم(مقصود آیت الله العظمی شاه آبادی است) ما، دام ظله، می فرمودند بیشتر از هرچه گوش کردن به تغنیات سلب اراده و عزم از انسان می کند.(1)

این موسیقی‌ها همه مخدر هستند؛ یعنی جوانی که عادت به موسیقی کرد، دیگر نمی‌تواند قاطع باشد. رادیو و تلویزیون تقریبا اکثر اوقات جوان‌های ما را به گوش کردن این طور چیزها وا می‌داشت.(2)

یک مغزی که دنبال این رفت که موسیقی گوش کند، این مغز مریض می‌شود، این نمی‌تواند فکر بکند که کشورش به چه حال دارد می‌گذرد، دیگر دنبال این نیست، مثل آدم هروئینی می‌ماند.(3)

اما موسیقی حلال خود به دو دسته تقسیم می شوند: یکی موسیقی هایی که در انسان حالتی روحانی بوجود می آورد و فرشته منشی را در انسان تقویت می کند و دیگری موسیقی هایی که مشکوک است که آن هم در نظام تربیتی اسلام توصیه نمی شود.

مثلا در فرهنگ شیعی ما، مستحب است کسی که اذان می‏گوید و یا قرآن می خواند، «صیّت»، یعنی خوش صوت باشد و این از مصادیق موسیقی است که حالت روحانی در انسان بوجود می آورد. یا اینکه امام در باب موسیقی ای که به یاد شهید مطهری سروده بودند فرمودند:

این جور سرودهایی که مهیج است و سرودهایی که مفید است، اشکال ندارد؛ از جمله سرودی که درباره آقای مطهری ساخته شده است، اشکال ندارد.(4)

همچنین ابن سینا (رحمه‌الله) در نمط نهم اشارات و تنبیهات می‏نویسد: گاهی عارف به «نغمه رخم»، یعنی آهنگ ملایم نیاز دارد تا او را متّعظ کند. در آثار و سلوک علمای دینی نیز به خواندن اشعار حافظ و غزل هم به همین دید نگاه شده است.

بررسی اثباتی مقوله موسیقی

باید قبول کرد موسیقی برای خیلی از مردم ما مانند اکسیژن شده و خیلی ها بدون گوش دادن به آن آرام و قرار ندارند و البته این امری بوده که از دیرباز در میان مردمان ایل و تبارمان رایج بوده. در بررسی اثباتی مقوله موسیقی نیاز است برنامه هایی که در زمینه موسیقی برگزار می شود مشخص و در مورد هر کدام برای بستر سازی یا برچیدن بساط مطابق معیارهای شرع با در نظر گرفتن کشش عمومی جامعه روبرو شویم. کشش عمومی جامعه یعنی اینکه شما نمی توانید با زور چاقو و کاتر و یا هرچیز دیگر در یک لحظه این رفتار را از مردم بگیرید بلکه باید به مرور و با برنامه ریزی سلیقه ی مردم را تغییر داده و به سوی مطلوب ببرید. رویکرد تربیتی اسلام در قبال منکرات رایج در جامعه نیز رویکردی رادیکال و ناگهانی نبوده بلکه مبتنی بر یک دید دقیق جامعه شناختی و روانشناختی است که به تدریج و پیوسته نسبت به پاک کردن جامعه از منکرات اقدام می شد(که از مصادیق آن می توان به مراحل تحریم شرب خمر در اسلام اشاره کرد.) همچنین مقام مسئول فرهنگی باید میان دید تربیتی و دید قانونی و شرعی تفکیک قائل شود. یعنی ممکن است یک مسئله ای از لحاظ تربیتی برای جامعه مضر باشد ولی از لحاظ قانونی و شرعی حق جلوگیری از آن را نداشته باشیم مثلا شما با حق ندارید جلوی موسیقی ای را بگیرید که بنا بر اکثر نظرات رایج موجود حلال است، با این بهانه که از نظر تربیتی اثر سوء می گذارد.

پیشنهاداتی به مسئولین

مسئول فرهنگی در جمهوری اسلامی باید بداند که هر تصمیمی برای مجوز دادن یا مجوز ندادن به برنامه ای فارغ از محاسبات مادی و اقتصادی آن نیاز به محاسبه ی جدی فرهنگی دارد و فرهنگ مقوله ای نیست که بتوان با آن شوخی کرد. مسئول فرهنگی در جمهوری اسلامی جدای از وظیفه دینی اش، قانونا موظف است در محاسبات و تصمیمات فرهنگی اش آموزه های اسلام عزیز را نصب العین قرار دهد نه اینکه باری به هر جهت حرکت و موضع گیری نماید.

با توجه به موارد ذکر شده مسئولین فرهنگی مشخصا در مقوله موسیقی نباید به ایجاد فضای بی بند و باری با ترویج موسیقی های حرام دامن بزنند و موسیقی ای که از لحاظ محتوا و آهنگ حداقل لازم را ندارد، نباید اجازه ترویج آن را داد که منجر به تضعیف ایمان و معنویت مردم شود(تازه اگر فرض کنیم آنقدر توان دارند که فضای کنسرت و اختلاط و حواشی آن را کنترل کنند). مسئولین اگر قصد حمایت از موسیقی به عنوان یکی از نیازهای مردم و ابزارهای فرهنگی را دارند چه بهتر است از موسیقی هایی که مبتنی بر ساز و آواز اصیل ایرانی و بومی هستند حمایت کنند و آنچه دارای محتوا و آهنگ متعالی و غنی است را بسترسازی کنند و البته تقویت این شاخه از موسیقی باید در راستای حرکت به سمت رشد و تعالی جامعه باشد.

پی نوشت:
(1) چهل حدیث، حدیث اول، صفحه 8.
(2) صحیفه نور،ج12،ص104،تاریخ31/2/1359.
(3) صحیفه نور،ج8،ص197تا201.
(4) صحیفه نور،ج12،ص180،تاریخ25/3/1359.

.

*دانشجوی کارشناسی ارشد- دانشگاه تهران

خبرهای مرتبط

در صورتی که نظر ارسالی شما طولانی شود، با تأخیر بررسی و تأیید می‌شود.

نکته: نظر شما در انتظار بررسی است و پس از تایید مدیریت در سایت نمایش داده میشود..

  • اناهیتا می‌گه:

    باسلام خدمت افراد روشن فکر متاسفانه الان وضعیت جامعه ی ما جوریه که بیشتر مردم موسیقی هایی بدون محتوا گوش میدهند علاقه ای به موسیقی های سنتی وپر محتوا ندارند امیدوارم روزی برسه که مردم موسیقی های پر محتوا گوش بدهند ویک تشکر جانانه از اقای عظیمی فر بابت مقاله ی متفکرانشون

  • بنیامین می‌گه:

    با سلام
    خداییش من حزب اللهی نیستم ولی بهتر نیست به فکر موسیقی اصیل و محلی خودمون باشیم و نیز زبان غنی لری که داره از بین میره؟ الان بختیاریها چقدر به موسیقی محلیشون اهمیت میدن و نیز لرستانیها ولی هم استانیهای ما حتی عارشون میشه یه نوار لری اصیل گوش بدن.

  • ماشا می‌گه:

    درود بر رزیتا و نظر منطقی اش
    بنده با برگزاری کنسرت خراطها به دلایلی که برای خودم دارم مخالفم اما مانع برگزاری آن هم نمی شوم. ولی این سوال در ذهنم باقی ست که آیا خود شجریان که سرمایه موسیقی ماست اکنون کجاست و چه شد و توسط چه تفکری به حاشیه رانده شد؟ وقتی صداوسیمای ما 24ساعت اقدام به پخش برنامه هایی از این دست می کند مخالفت دوستان با برگزاری کنسرت خراطها بوی دیگری می دهد. من از همین امروز هشدار می دهم که اتفاقی که برای دولت اصلاحات افتاد ، بزرگتر و خطرناکتر از آن دارد برای دولت روحانی برنامه ریزی می شود. این خط واین نشان .خراطها را بهانه نکنیم

  • اشکان می‌گه:

    با سلام.دوستان اگر می خواهید زیر یه خبر با اسامی مختلف نظر بگذارید حداقل فاصله زمانی را رعایت کنید تا کارتون ضایع نباشه…خیلی از نظرهای بالا رو یه نفر با اسامی مختلف گذاشته …شرم آوره

  • كارشناس می‌گه:

    متن پر مغز و محتوایی بود ، متاسفانه تاکنون کم در خصوص موسیقی نگاه کارشناسی انجام گرفته ، باید در مورد موسیقی اینچنین إظهار نظر کرد نه با نگاه سلیقه ای و سیاسی .

  • إصلاح طلب می‌گه:

    اگر دوستان خوب مداقه کرده باشند آقای عظیمی فر خیلی در مورد نوع موسیقی ها و خواننده ها بحث نکرده ، ایشون در خصوص نوع نگاه به موسیقی إظهار نظر کرده ، بهتره قبل از قضاوت خوب بخوانیم ، اتفاقا به نظر می سه ایشون طرفدار موسیقی سنتی هستند و به شدت مخالف موسیقی بند تومونی ماهاست .

  • رحمتی می‌گه:

    درود بر مهندس من این نوع گفتمان منطقی رادوست دارم نه تجمع وتهدید

  • یاسوجی می‌گه:

    iاقای عظیمی فر افرادی مثل تو هم قبلا باعث شدند افرادی همچون شجریان از این عرصه فاصله بگیرند روحیه تو وامثال تو را خوب میشناسم روحیه یار یار ودی بلال وقد شلال است وبس

  • من می‌گه:

    اگه ممکنه چندتا از مقالاتش را معرفی کن تا ما هم بخوانیم.

  • هنرمند می‌گه:

    هنر موسیقی متعالی و برای تهذیب روح و سیر و سلوک است .موسیقی دارای پیام و محتوا و مضمون است ، انچه غیر از این باشد موسیقی نیست . البته موسیقی می تواند کارکرد تفننی و سرگرم کننده داشته باشد و این هم از ظرفیت خوب موسیقی است .
    البته این جو و هیاهو ها کاری به اصل و نفس موسیقی ندارد و موضوعی انحرافی است و هم جفا به هنر موسیقی است .

  • رزیتا می‌گه:

    در جواب یاسوج باید گفت ادای روشنفکرا را در نیار /روشنفکری به این حرفا نیس/شما که این اقای عظیمی فر را نشناختی چطور می فرمایی که کپی برداری می کنی / ایشان تاکنون چند مقاله در مجله معتبر ای اس ای به چاپ رسانده ودانشجوی ممتاز مهندسی نفت در مقطع ارشد در بهترین دانشگاه کشور می باشد /خواستی یه حرف بزنی حلاجیش کن بعدا اداش کن/این دو خواننده سبک و لحن وفحوای موسقیایی انها هیچ گونه سنخیتی با ذائقه مردم استان ما ندارد/یک سری نت و ریتم بدون سرو ته را با یه روش چندش اوری بیرون میریزند بعد اسمشو می زارند هنر و موسیقی/کسی مخالف موسیقی نیس /روح وسلیقه ما ایرانیان با این اراجیفی که مجید خراطها و امثالهم تراوش می کنند سازگار نیس/کهن الگوهای ما وتمامی ارزشهای شفایی و فطری فرهنگی مردم استان پذیرای هنر متعالی و موسیقی که ارزشهای غیرت وشجاعت وصداقت و پاکی در ان باشه سازگار دارد/ اداره ارشاد اگه می خواد در این عرصه کاری و فعالیتی داشته باشه چرا از خوانندگانی مثل شجریان ،افتخاری،پو علیرضا قربانی و…دعوت نمی کنه

    • ناشناس می‌گه:

      خانوم رزیتا ایشون مثل اینکه احمدی نژاد کارشناسی در همه مسائل هستند! مقاله در ای اس ای دارند دستش درد نکنه!امید وارم در رشته تخصصی شون موفق باشند و ارزوی موفقیت دارم براشون.اما چه ربطی به دخالت در مسئله موسیقی داره؟موسیقی رو یه طرفه دیدن درست نیست.بهتر در مسئله ای که تخصصی در اون ندارند دخالت نکنند!چه رسمی شده هر کی یه جا موفقه به خودش اجازه می ده برای مردم نسخه بپیچه.
      به شما چه ربطی داره بقیه از چه کسی خوششون میاد!شما در جایگاهی هستی که برای مردم تعیین تکلیف می کنی.اگر مردم طرفدار خراط ها هستند شما اینو ریشه یابی کنید که با وجود اموزش فرهنگ عالی اسلامی با وجود ای همه سانسور چرا مردم به این موسیقی گرایش دارند!
      این همه بگیر و ببند و سانسور نتیجه اش چی شد؟!

  • یاسوج می‌گه:

    اقای عظیمی فر لطفا بهتر است به جای نگارش وکپی برداشتن از روی کتب دیگران بروی ونظریت بزرگانی مثل ارسطو خیام باباطاهر انیشتین وهزاران دانشمند وفیلسوف دیگر رابخوانی که زندگی یعنی موسیقی البته از دید شما وهمفکران مثل شما موسیقی یعنی موسیقی بند تمبانی

    • امین ف می‌گه:

      تعمیق و تامل در آموزه های قرآنی و دینی کپی زدنه ولی گرته برداری از ارسطو و خیام و اینها کپی زدن نیست؟!
      عزیز واسه ما با کلاس حرف نزن! منطقی حرف بزن!
      ضمنا این دوستمون با یک روش صحیح تحقیق علمی رفته نظر اسلام(که قبولش داره) رو در آورده، شما قبول نداری نظر اسلام رو بحث کن نه اینکه توهین کنی!
      البته شما روشنفکر ها به موقش همین نظرات اسلام رو ابزار قرار می دید برای خواسته هاتون…

      • هدو می‌گه:

        اها //تو اصلا نظر اقای عظیمی فر را خواندی؟ مطمئنم نخواندی همینطور کشکی اظهار نظر کردی!!ایشان هم استناد کردند به دین مبین اسلام هم به نظر فلاسفه جناب یاسوج روشنفکر فیلسوف

    • رزیتا می‌گه:

      اتفاقا موسیقی از نظر شما یعنی بند تمبانی

  • رضواني می‌گه:

    بسیار زیبا و پر مغز نگاشته شده بود. متاسفانه فرهنگ ما به جای مدیریت توسط افراد فرهیخته و دانشمند و دیندار دچار بکش بکش سیاسیون شده و هرکسی می یاد اون رو در اختیار اغراض سیاسی خود قرار میده.

200x208
200x208