تاریخ درج خبر : 1394/01/16
کد خبر : ۴۶۴۲۳۴
+ تغییر اندازه نوشته -

«یار یار» خوانی در کهگیلویه و بویراحمد و همزبانان آنها

سایت استان: گردآوری و تألیف: امیر ایزدپناه

“یار یار” خوانی یکی از سنت های دیرینه و مورد علاقه مردم ماست که ریشه در وجود مردم این دیار دارد و بیان شادی ها ، خاطره ها و درد و رنجهایشان می باشد و در مناسبت های مختلف و مجالس گوناگون “یار یار” خوانی رایج و مرسوم بوده و هست.در این گفتار در حد توان سعی بر بیان این اشعار داریم. بیشتر شعرها در مورد طبیعت زیبا و سرسبز این مرز و بوم و معشوقان و مه رویان آن است و گاهی هم در مورد هجرانی که از سرزمین مورد علاقه پیش آمده است.

برای سهولت کار من این شعرها را به دو بخش تقسیم کرده ام : بخشی از آنها که سروده خداکرم خان بزرگ فرزند محمدطاهرخان است ( البته این اشعار منسوب به خداکرم خان هستند و ممکن است هم بعضی از آنها توسط شاعران گمنام دیگری سروده شده باشند).شاعران گمنام در واقع هم مظلومند و هم گمنام.

بخش دیگری هم مربوط به شعرهایی است که به زیبایی سروده شده اند ولی شاعر و شاعران انها ناشناخته و گمنام می باشند.ادعای جمع آوری همه شعرها را ندارم ولی در حد توان به فرصت خود به جمع آوری آنها پرداخته ام.امید است که دیگران این کار مهم را دنبال کنند .همتشان را ارج می نهیم و پذیرای نظراتشان هستیم.

از سروده های خداکرم خان یا منسوب به خداکرم خان شروع می کنیم که به هر منطقه ای که در حین سفرهایش رسیده زیبایی ها و طبیعت آن منطقه را به شعر درآورده است و گاهی هم غم دوری از منطقه مورد علاقه اش و بعضاً هم در مورد جنگ ها و قتل فرزندش و گوشه هایی هم در مورد زنان محبوبش و دیگر مه رویان این سرزمین …….. شعرهای خداکرم خان را شخصی به نام کهنه پوش برایش به آواز می خوانده است.

خداکرم خان بزرگ فرزند محمدظاهرخان یکی از خوانین بزرگ استان کهگیلویه و بویراحمد شخصیتی زرنگ و نقشه کش و با تزویر بوده و از طبع شاعری بالایی برخوردار بوده است.خداکر خان در وصف مناطق دیدنی و طبیعت زیبای استان کهگیلویه و بویراحمد و اتفاق های بوقوع پیوسته در منطقه و همچنین در وصف سفرهای دور و درازی که در مناطق مختلف داشته اشعار زیبایی در ارتباط با هر منطقه ای که از آن عبور کرده و گه گاهی در آن سکونت می نموده ، سروده است که شمه ای از اشعار آن را بنام “یار یار” بیان می کنیم.

خداکرم خان با جمع زیادی از افراد استان کهگیلویه و بویراحمد که آن را همراهی می کردند هنگامی که از مسیر زیدون(سردشت ) و حومه آن در حرکت بودند تا از راه تنگ تکاب به دهدشت عبور نمایند در وصف این مناطق شعری سروده است بدین مضمون :

          چشم کال و گاهکده ،  باد صبح سردشت                     نارنج و تنگ تکو گل باغ و دهدشت

منظور از این شعر دهاتی اطراف سردشت زیدون بوده که در آنجا زن های زیبا و چشم کال وجود داشته و منطقه سردشت هنگام سحر و صبح زود از وزش بادهای ملایم و خنک برخوردار بوده است و تنگ تکو از نظر نارنج بسیار مشهور بوده است و دهدشت هم از نظر گل های باغهایش.

در همین سفر در وصف مناطق تشون و ممبی و مله می بین سادات دیلگان شعری سروده بدین مضمون که :

        گرمای گرم تشون و گوی(صحرا) ریت ممبی                  غمزه و اُو دل ایبره کوگل مله می

در همین سفر از مسیر تنگ پیرزال و تنگ نالی به طرف سردسیر در حرکت بوده و درباره یکی از همسراشان دختر محمدشفیع خان نوئی که بیشتر در محدوده تنگ پیرزال سکونت داشته است ، شعری سروده است بدین مضمون که :

                  دال ایا دال ایروه نه دال دنایه                                دالل پاچه سفید مال بیرزایه

و در مسیر تنگ نالی که در قدیم جاده ماشینی وجود نداشته و جاده مالرویی بوده که مردم هنگام کوچ به سردسیر به سختی از ان عبور می کردند در وسط تنگ نالی که آب زیادی از آن عبور می کرد سنگ بزرگی وجود داشته که زن و مرد بر روی این سنگ عبور می کردند و در همین سفر هنگامی که به تنگ نالی رسید مشاهده کرد که دختر و زن از روی این سنگ بزرگ در حال عبورند و در این وصف شعری سرود :

           خشکه مو وابیمی برد تنگ نالی                           تا بیان سرم برن کوگل سینه خالی

در همین سفر در باره سادات و دمه و دیلگان اشعاری سروده بدین مضمون که :

          ساداته وَ زر بخرین و دمنه وَ دینار                            اوشه شربت بزنین سی شفای بیمار

            مو وَ ساورز نیروم دیلگون دیاره                            دیلگون جی دلبره و دل تاب نیاره

بعد از سادات و دمه در اردیبهشت ماه به سرچنار می رود نظر به اینکه این منطقه بسیار سرسبز و دارای گل های رنگارنگ بوده یکی از همسرانش بنام بی شهین که بسیار مورد علاقه اش بوده در این طبیعت زیبا کنارش را پر از گل های رنگارنگ می کند و به طرف خان می آید .خان با دیدن این صحنه شعری سروده است :

              سرچنار خوش چمنه و چهچه سار بلبل                             نازنین وَ نشم ایا دامنش پُر از گل

در مورد سقاوه و بن دره هم شعری سروده است :

           چویل وَ چشمه دزو چمن وَ سقاوه                              چشم کال وَ بن دره خیار وَ خرابه

در همین سفر به منطقه مارگون می رود و در مورد این منطقه شعری سروده است :

            پازن تنگ چویل بز دیل اسپر                               زر بیل مارگون با هم ایخرن بَر

و در همین سفر به منظقه سی سخت می رود و متوجه می شود که زن یکی از همراهانش با شخص دیگری از همراهانش ارتباط دارد یا عاشق و معشوق یکدیگرند.در این رابطه هم شعری سروده است :

               دلبر دل وَدوجا در عالم چه زشته                   ترک دیدارش کنید گر حور بهشته

به منطقه سروک اطراف یاسوج می رود و در آنجا هم شعری سروده است :

             سروکم صحرانشین یاسوجم لب رو              مودامه سرچشمه زنن تا گل نروه وَدهنو

و بعد به مور صفا می رود تا آنجا جشن عروسی برقرار است و زن و دختر با لباس های رنگارنگ مشغول دستمال بازی هستند .مردم آن دیار خان را با همراهانش به عروسی دعوت می کنند و در وصف این طبیعت زیبا و زن و دخترهایی که در حال دستمال بازی بودند شعری سروده است :

         چمن آرای چمن سرور چمن ها                       چه خشه مورصفاو رنگارنگ گل ها

زمانی که خداکرم خان در شیراز نزد احتشام الدوله حاکم فارس پناهنده شده شعری سروده است بدین مضمون :

          سرچنار یادت  به خیر بیشتر ملک زیرت               چرخ گردون فلک مِنه بوسه دیرت

“یار یار” خوانی  شاعران گمنام :

مالل ای بار ایکنن دلم وَ باشون                                 چشملم کور وابیه ماندم وَجاشون

ساورزم وَ گل عروس تنگله روزم وَاو بیونه             ایلمون بار کرده بی بوسه وَ اوسایات جخونه

شو وَزنجیر غمم و روز وَ بی نوایی                         وَحسرت خال لبت رفتم وَاو گدایی

پازن تنگ چویل تازه کرده خاره                         یه فلیس چی سیش نیکنه گل وَم بیه قطاره

چویل وَ دس ورکنم دندون کنم پاک                     بنمش زِر سر یار تا نگره خاک

پازن تنگ چویل تیربندی وَناشه                             هر کِری پازنه زه گل خوبی قباشه

شاهینلم وَدیر ایان و نیسی سرتواله                            وَ هوی بال و پرش کردم ای خیاله

کوه نیر گو وَ دنا غم منه وَ لو بهُ                              شاهینم من قفسه کوگمه الهُ  بُه

کوگل سینه قله  رتن بون عمارت                         کوگه رشته منشون ایل دا وَغارت

مالل سرحد نشین بهسن وَپادوک                           دشتمورم خالیه و بیداد ایکنه شوک

زرد وابیه بهمنل سرد وابیه جونم                               ورکنین بند بهون تا برم وَ مَکونم

همچه کوگ من قفس ناله ایورارم                            نیارم یه دلسوزی بیا درارم

خان بکن مرخصم سر جد میرزا                                یارکم بچه زنی جاشه بسه تنا

سفر یشو دِشو کشیه وَسالی                                        نازنین یاره بگه و نگره خیالی

شاهینم کوگ ایگره مابین دو برمال                           نه صدای شاهین ایا نه کوگ ایزه بال

قرآنی بی یک خردیم و بهسیم عهده و پیمان              هرکسی عهد اشکنا خدا کنش پشیمون

دس و ای دلم مزن که خیلی دردَمنده                        چی کنار سر رَه پری وَش نمنده

ورکشی اور  تری بیم کهنه داره                                  یار مو در سفره شالا وَش نباره

گر سمیر من گور لشمَه درآره                                  قالبم خشک پَتی میل وَ تو داره

کو بهونل چهل گزی رشمیل پلرچین                        اسبشه گرگ ایخره ایل بی تفنگ چین

خبرهای مرتبط

در صورتی که نظر ارسالی شما طولانی شود، با تأخیر بررسی و تأیید می‌شود.

نکته: نظر شما در انتظار بررسی است و پس از تایید مدیریت در سایت نمایش داده میشود..

  • ناشناس می‌گه:

    خداکرم خان شاعر بی !؟!؟!!

  • رایگان می‌گه:

    سپاس و درود فراوان…

  • همشهری می‌گه:

    در نوشتن یک متن باید دقت شود که برای خوانندگان تازگی داشته باشد و بتواند راه حلی ارایه دهد که به کار اید.افکار قبلی دیگران را بیان کردن که فایده ای ندارد.

  • اسلام رسایی نسب می‌گه:

    سپاس سپاس سپاس
    حفظ و اشاعه فرهنگ بومی. و ادبیات کلامی و شفاهی کاری ستودنی و قابل احترام است و از بهترین ابزارها برای تقویت روح وحدت و اعتماد به نفس فرکی فرهنگی منطقه و استان و از بهترین ابزارهای معرفی آن .
    در این خصوص چند سال قبل به صورت اتفاقی کتاب ارزشمندی از دکتر ساعد حسینی؟ دیده و خواندم که به خوبی و زیبایی به صورت مصداقی در مورد برخی اشعار محلی ، دلیل تراوش شان سرایش آنها شرح مطلب داشتند و تا آن جا که ذهن یاری می کند چندین بیت از اشعار انتهای مطلب که منتسب به شعرای گمنام آورده شده با مشخصه و مکان به خداکرم خان نسبت داده شده بود.
    و یک بیت را هم تقریبا در اکثر منابع متفق القول دیده ام که در خصوص قدرت و هیمنه کریم خان بهادرالسلطنه در سرکوب و چپاول ایلات و مناطق مختلف بوده است
    “پازن تنگ چویل بز دیل اسپر*** زر بیل مارگون با هم ایخرن بَر”

    به هر روی چنین تلاشهایی درخور تقدیر و حمایت است و امیدوارم در اجراهای آوازی خوانندگان محلی از این دست اشعار ریشه دار و زیبا بیشتر ببینیم و بشنویم

200x208
200x208