تاریخ درج خبر : 1394/05/28
کد خبر : ۵۱۵۸۵۴
+ تغییر اندازه نوشته -
احمد جهان‌بین

«خلاقیت، نعمتِ محدودیت و محرومیت»

احمد_جهان_بین-1-e1432124949477-150x150

سایت استان: احمد جهان‌بین

( ادبیات در بستر کودتای ۲۸ مرداد )

تاثیر ادبیات در حوادث سیاسی قبل از کودتای ۲۸ مرداد و تاثیر خود این اتفاق بر ادبیات، رابطه‌ای دو طرفه است. شاید تاثیر ادبیات به ویژه شعر در جریان کودتا چندان به چشم نیاید و تنها بتوان به شعرهایی اشاره کرد که هرچند از لحاظ فنی و ادبی از قوت زیادی برخوردار نبودند، اما با گونه‌ای شعارزدگی در مطبوعات آن روز‌ها به چاپ می‌رسیدند.
البته نباید از نظر دور داشت که فضای خفقان، سرکوب و سانسور آن سال‌ها اجازه بروز و نمود شعر و ادبیات آن گونه که بسیاری از گروه‌های چپ، مارکسیست و توده‌ای برای سمپات‌ها و هواخواهان خود در جزوه‌ها و کتاب‌های مکتبی‌شان تبلیغ می‌کردند را نمی‌داد.
با این حال پس از کودتای ۲۸ مرداد و تشدید فضای سرکوب و استیلای فضای یاس و نومیدی در میان روشنفکران، شاعران و نویسندگان شاهد رشد ادبیات به گونه‌ای دیگر بودیم. بی‌گمان این فضا با همه سیاهی و خفقانی که به همراه داشت بسان محرومیتی که سرشار از نعمت بود باعث شکوفا شدن جریانی در ادبیات شد که تا کنون نیز ادبیات و به ویژه شعر ما از آبشخور آن ارتزاق می‌کند.
نیما یوشیج اولین شاعری است که مهم‌ترین اتفاق در شعر معاصر فارسی را در‌‌ همان سال‌ها رقم زد و به ثمر رساند. پیروان جوان‌تر نیما و کسانی مثل شاملو، اخوان، کسرایی، ابتهاج، نصرت رحمانی و… شاعرانی بودند که در فضای پس از کودتای ۲۸مرداد بهترین شعرهای خود را سرودند و دههٔ طلایی شعرفارسی معاصر را پدید آوردند. تلاش برای نوگرایی از یک سو و از سوی دیگر گریز ازچنگ دستگاه سانسور رژیم شاه باعث شد نظریه‌ای که نیما از شاعران سمبولیست فرانسه (بودلر، رمبو، مالارمه و…) آموخته بود فضا و بستر مناسبی برای گفتن حرف‌های شاعرانه و نیش و کنایه‌های سیاسی به صورت نمادین فراهم آورد.
شعرهایی مثل آی آدم‌های نیما، زمستان و شهر سنگستان اخوان و بسیاری از شعرهای شاملو همگی به گونه‌ای سمبولیک از فضای رعب و وحشتی که بر جامعه حاکم بود سخن می‌گفتند.
در داستان نویسی اگرچه به سبب نوپایی این ژانر، آن گونه که درشعر شاهد حرکت‌هایی روبه جلو و تاثیرگزار بودیم نمی‌توان نمونه‌های چندان موفقی ارائه کرد اما حضور نویسنده‌ای مثل صادق هدایت در این برهه زمانی و مجموعه کارهایی که او و کسانی مثل ساعدی، علوی و احمد محمود پس از آن انجام دادند تا حدودی گویای تاثیرات مثبت این مسئله بر روند داستان نویسی نیز هست.
با این حال در یک جمع بندی کلی آن گونه که بزرگی می‌گفت: «محدودیت و محرومیت نعمتی است که خیلی‌ها از آن محروم‌اند!» و اگر از طنز گزنده این سخن (بدون اینکه اصلا بخواهیم از خفقان دفاع کنیم) بگذریم، تاریخ ادبیات و هنر نشان داده است در بسیاری از زمان‌ها، فضای سانسور و خفقان باعث بروز خلاقیت و نوآوری‌های شگرفی در نحوه بروز و ارائه آثار ادبی و هنری می‌شود.
به‌همین سبب می‌توان برهه زمانی پس از کودتای سیاه ۲۸ مرداد را فرصتی این گونه تعبیر کرد و از دست آوردهای ادبی و هنری آن سخن گفت. بی‌شک این مقال اندک فرصت مناسبی برای کنکاش در همه ابعاد این رویداد بزرگ تاریخی نیست.
با این حال بی‌دلیل نیست که هنوز از دهه سی و چهل به عنوان دهه طلایی ادبیات پیشرو معاصر ایران یاد می‌شود و جا دارد برای واکاوی ابعاد گسترده این موضوع بررسی‌های بیشتری صورت گیرد.

خبرهای مرتبط

در صورتی که نظر ارسالی شما طولانی شود، با تأخیر بررسی و تأیید می‌شود.

نکته: نظر شما در انتظار بررسی است و پس از تایید مدیریت در سایت نمایش داده میشود..

  • ایزدپناه می‌گه:

    باعرض سلام 1 -معمولا شعر وادبیات راه گریز بیشتری نسبت به تبلیغات سیاسی وحزبی توده ای یاغیرو را دارد کودتا هم اول از هرچیزی احزاب وتبلیغاتشان را زیر ضربه گرفت گرچه خیلی از شاعران ونویسندگان انزمان با توده ایها در ارتباط بودند 2– ظهور شعر نو و رشد ادبیات دهه30 و40… ادامه تحولات مشر وطه وازادیهای سالهای 1320 تا پیش از کودتا واشنایی با شعر وادبیات جهانی بااستفاده از همین ازادیها بوده است نه نعمت ناشی از محرومیت وسانسور کودتا بدون شک اگر کودتا نمیشدوروند پیش ازکودتا ادامه داشت رشد وبالندگی شعر وادبیات ایران خیلی بیش از این میبود .شاعرانی که نام برده اید حاصل وپرورده دوران فبل از کودتا است

200x208
200x208