تاریخ درج خبر : 1394/07/01
کد خبر : ۵۱۸۳۹۱
+ تغییر اندازه نوشته -
جهانگیر ایزدپناه

«اوج رقابتهای جهانی و روزگار آشفته قاجاری»

izadpanah

سایت استان: جهانگیر ایزدپناه

(با نگاهی ویژه به خاطرات اعتمادالسلطنه)
تاریخ یک ملت هویت آن است واین هویت ضامن بقای جامعه وعامل انسسجام ، پیوستگی ویگانگی آن است . ایران ما دارای پیشینه تاریخی وتمدن وفرهنگی غنی وسرشار از افتخارات و حماسه هاست . همین تاریخ وفرهنگ غنی سبب میشود که ایرانیان مغلوب هم باز چنان وزیران کاردانی نظیر برمکیان ،خواجه نصیر طوسی و….ارایه دهند که نه تنها باید امور مملکتی راسر وسامان دهندبلکه فاتحان را هم متمدن کنند و با چنان تدبیر وتمهیدی بتوانند از روحیه ویرانگری وتاراجگری انها بکاهند تا شایددستاوردهاوتمدن ایران را از هجوم وحشیانه وبیرحمانه انها درامان نگهدارند .یعنی فرهنگ مغلوبان (ایرانیان )فرهنگ فاتحان راتحت تاثیرقرارمی دهد . با تدبیر وزیر کاردانی نظیر خواجه نصیر طوسی ،بوسیله فاتحان جدید (مغولان )از چنگال طولانی مدت فاتحان قدیم( عباسیان ) رهایی میابیم تابعد چه تدبیر شود وچه پیش آیدوزمانه چه نقشی زند . کشور ما در برخی از برهه های زمانی از نظر حاکمیت دچار چنان نقصان و ضعفی است که برای مردمی با این پیشینه عظیم ، اسف انگیز است وباعث تلاطم های بیکران ودرنتیجه دخالت بیگانگان وبه یغما رفتن منابع ود ست آوردهای تاریخی آن ها می شود و در مواردی شبیه عصر قاجار با در نظر گرفتن شرایط جهانی آن زمان عملکرد و ساختار حکومت و حکومتیان چنان خلاف پیشینه ی فرهنگ و تمدن عظیم گذشته ماست که نقل ساده حوادث و وقایع ( آن هم از زبان عضوی از همان حکومتیان یعنی اعتمادالسلطنه ) خود عمق وضع فاجعه بار جامعه ی آن زمان ما را برملا میکند. در بررسی های علمی جایی برای واژه های “بدشانسی ” و ” خوش شانسی ” یک ملت وجود ندارد . اما قابل تامل و تعجب است که چرا مردم ما خیلی از برهه ها با پدیده ی حاکمیت های نا صالح روبرو بوده که در خور شان و شکوه و عظمت این مردم نبوده اند . امید است که صاحب نظران به بررسی بیشتری درباره ی این نقیصه بزرگ و علل آن بپردازند.
علیرغم این نابسامانی ها و ناهنجاریهای اجتماعی و حکومتی حاکم بر ایرانیان ، تمدن و فرهنگ غنی ایرانیان به رغم فراز و نشیبها و
شکست هایش ، تسلیم ناپذیر است و وزیرانی کاردان ، وطن پرست و اصلاح گری نظیر قایم مقام فراهانی و امیرکبیر پا به عرصه ی وجود می نهند تا امور را اصلاح و به وضع مملکت سروسامانی بدهند گرچه این جرقه ها در نطفه خفه میشوند و هجوم و فشار و بدگویی درباریان عاطل و طفیلی سرانجام این دو وزیر کاردان را به کام مرگ می فرستند و شاهزاده و ولیعهدوطن دوستی نظیر عباس میرزا هم علیرغم تلاش هایش کاری آن چنان به پیش نمی برد و قضای روزگارودق مرگی هایی که وضع دربار و فتحعلی شاه برایش پیش آوردند وی هم چشم از جهان فرو بست . اتفاقا همین ظهور چنین وزیران کاردانی در چنین برهه ی زمانی هشداری به نااهلان امور سیاست و اجتماع بود ، که ضرورت جامعه را درک کنند و اگر این ضرورت تاریخی را درک نکنند چه بخواهند و چه نخواهند این تحول تاریخی و ضروری اندکی دیر یا زود به وقوع خواهد پیوست . جامعه در کلیت خود پویایی دارد و این پویایی هم به برکت عصر تکنولوژی و فناوری اطلاعات سرعت بیشتری به خود گرفته است . افسوس و صد افسوس که در جوامع غیر پیشرفته جابجایی حکومتها و پذیرش تحولات هزینه های زیادی دارد ( بر اثر مقاومت حاکمان نااهل ) و یا با استفاده از نارضایتی مردم ، مستبدانی نظیر رضا شاه پهلوی به قدرت می رسند که همان دستاوردهای نیم بند مشروطه را هم زیر پا می گذارند و همه ی این هزینه های گزاف را باید مردم ب
پردازند و نتیجه اش هم عدم پیشرفت بایسته و شایسته است.
درزمان قاجاراز نظربین المللی اوج رقابتهای قدرتهای بزرگ استعماری بودواین کشورهادرتلاش بودند که هرچه بیشتر مستعمرات ومناظق تحت نفوذخود راگسترش دهند که نهایتا منجر به جنگ جهانی اول شد.انگلیس-روسیه –المان –فرانسه و…هریک به طریقی میخواستند از ایران که هم منابع فراوان داشت وهم ازنظر سوق الجیشی اهمیت فراوان داشت، سهم بیشتری ببرند .از بد حادثه ایران دراین برهه حساس سرنوشتش در دست پادشاهان نااگاه به امور جهانی وسخت سرگرم حرمسراداری قاجار بود .درنتیجه هفده شهر ایران به روسیه تزاری واگذار شد ، جنوب ایران تحت سلظه انگلیس ، شمال ایران سهم روسیه ،استقراض ازبانکهای خارجی ،دادن امتیازهای گوناگون نظیر تنباکو و….. همه از مصایب این برهه هستند . البته مردم درنهایت بیکار ننشته وبامبارزات خود انقلاب مشروطه رارفم زدندواعتراضات گوناگون داشته اند

اوضاع جهان ومناسبات بین المللی ورقابتهای بین قدرتهای جهانی را ازنظرگذراندیم. وضع آشفته عصر قاجار راهم از زبان اعتمادالسلطنه یکی از درباریان مورد اعتماد ناصرالدین شاه که مترجم وروزنامه نویس وهمیشه ملتزم الرکاب وی یوده به اطلاع خوانندگان میرسانیم قضاوت ونتیجه گیری نهایی را به شما میسپاریم .
هوس شاهانه
ناصرالدین شاه فرمودند می خواهند تحصیل زبان آلمانی فرمایند .چهل سال است فرانسه میخوانند هنوزبدرستی فرانسه را صحبت نمیکنند حالامیخواهندالمانی تحصیل کنند…
ولیعهدعرض کردتحصیل درس فرانسه راشروع کردم چون مشکل بود تعاقب نکردم ، شاه از خودشان تعریف کردند که اگرمشاغل سلطنتی نبود الان چند علم وده زبان تحصیل کرده بودم .
امان ازدست شاهزاده ها واقا زاده ها
شجاع السلطنه نزد پادشاه )ناصرالدین شاه) از فرمانده لشکر خلخال شکایت کرد که تفنگ های این لشکر مفقود شده و تقصیر فرمانده لشکر است . من عرض کردم تقصیر دولت است بخاطر اینکه هر بچه تازه متولد شده ای را که ابدا از قشون و علم نظامی اطلاعی ندارند سرتیپ و فرمانده لشکر میکنند . شاه از این عرض من خوششان نیامد .

مزاحم عیش ونوش وزیر نشوید!
نهصد و هفتاد پاکت سر بسته که غالبا نوشتجات سفرای ایرانی و مرزداران و غیرو بود توسط پسرمیرزا سعید خان وزیرسابق امور خارجه آورده شده بود ، این پاکت ها مربوط به بیست الی چهارده سال قبل بوده است . از قرار معلوم سعید خان مرحوم بیشترا ین نوشتجات را نخوانده به آب می انداخت .
حاکمان خوش باشند ، بی خیال مردم .
شنیدم شاه می خواهند امتیاز جنگلهای مازندران را به دویست هزار تومان بفروشند . بعضی عرض کرده بودند که اگر بفروشند زغال در تهران کمیاب میشود. فرموده بودند بر فرض هم شد خرواری صد تومان به ما چه ؟
صدراعظم درست ندمید ( فوت نکرد ) دعا مستجاب نشد
رتیل زیاد است صدر اعظم دعایی خواندند و به اطراف دمیدند (فوت کردند) و فرمودند که یقینا رتیل نخواهد آمد …. ناگاه از گوشه مجلس رتیلی مثل برق لامه به طرف ایشان حمله آورد. صدر اعظم ازشدت وحشت فنجان چای را به زمین انداختند و فرار را بر قرار اختیار نمودند .
مزایده فروش مناصب وپست های حکومتی
— رکن الدوله با صد و پنجاه هزار تومان پیشکش ، حاکم فارس شد.
— سعدالدوله پنج هزار تومان به جهت سرایدارباشیگری دامادش میداد ولی قبول نشد. معلوم نشد بواسطه چی قبول نشد استخاره بود…یا رشوه آ
— هرکس اضافه مواجب میخواهد سال اول تومانی هفزار به خود شاه پیشکش کند و دیگر به احدی تعارف ورشوه ندهد.
— ابوالحسن خان دویست اشرفی پیشکشی داده ولقب فخرالملکی گرفت .
— صاحب دیوان هشتاد هزار تومان داد حاکم کرمان شد.
— مجدالدوله صد سکه طلا داد ولقب ملکه ایران رابرای زنش گرفته است .
— ابوالحسن خان هزار تومان پیشکش داده وکار احتساب ( شهرداری )راگرفته است . جهت ریاست پلیس بعضی ها تا ده هزار تومان پیشکش میدهند.
توضیح اینکه این حضرات برنده حراج مشاغل تخصص وشرایط انجام کار را نداشتند و چند برابر مبالغ پرداختی رااز مردم بیچاره میگرفتند که سود خوبی برده باشند وهیچ قانونی برای جلو گیری ازظلم شان به مردم بیچاره وجود نداشت .
شاهزاده ها واقا زاده ها بجای اسباب بازی ، وزارتخانه دارند
خوایم نبرد. قدری در کار دولت تفکر کردم هر چه خواستم به این دولت
یک اسمی بدهم یا برایش وضعی تصور کنم،نشد.مستوفی الممالک ( وزیر دارایی) دولت ایران پسر صدر اعظم است که ده سال دارد؛معتمدالملک نه سال ، وزیر تجارت دوازده سال!اینطور که پیش میروند بعد از ده سال دیگر صدر اعظم ما یقین کسی خواهد بود که شب در رختخواب کثافت کند!!!!!
انشاا…که شاه فکری برای دولت خود بنماید که درآن امین السلطان که بیست و شش سال دارد صاحب چهار وزارتخانه و شصت وچهار منصب عمده است،وزیر جنگ بیست و هشت سال دارد،فراشباشی (رییس خدمتکاران )سی سال دارد،سردارها بیست و پنج سال و کشیکچی باشی (رییس نگهبانان)سی و نه سال دارد و حافظین وجود مبارک(ناصرالدین شاه) از ملیجک و غیرو از بیست زیادتر ندارند.
توضیح این که خوب شد که در زمان حال نبودند که در بدو تولد توی قنداق ( کله پیت لری)پست مهمی برایشان رزرو و مدرک تحصیلی رشته مافوق روز که ترجیحا از دانشگاه خارجکی باشد برایشان بگیرند .
شتر و قاطر از راه آهن بهتر است!!!
یک فرانسوی نمونه کوچکی از راه آهن آورده بود.شاه (ناصرالدین شاه) فرمود گ…. خورده،شتر و قاطر وخر صدهزار مرتبه از راه آهن بهتر است.
چشم و گوش اهالی نباید باز شود
وقت ناهار برای شاه روزنامه خواندم موضوع خلع امپراتور برزیل از سلطنت بود. بیشتر بواسطه آزادی بود که از دو سال قبل تاکنون به روزنامه های مملکت خود داده بود و چشم و گوش اهالی را باز کرده بود.

مالیات هر بلبل یه قرون ندی مردی
علت قتل سبزی فروش بیچاره این بوده که قفس بلبلی داشته است . رییس لشکر قفسی یک قران مالیات میگیرد سبزی فروش مالیات این ماه را نداشته بدهد با پلیس نزاع میکند در زندان اورا با چوب میزنند، میمیرد.خبر را به شاه عرض کردم فرمودند:گفتم اصلاح کنند.عرض کردم یعنی مرده را زنده کنند و دیه بدهند؟!
شب وروزتان خوش وروزگارتان غیر قجری باد

خبرهای مرتبط

در صورتی که نظر ارسالی شما طولانی شود، با تأخیر بررسی و تأیید می‌شود.

نکته: نظر شما در انتظار بررسی است و پس از تایید مدیریت در سایت نمایش داده میشود..

200x208
200x208