تاریخ درج خبر : 1394/07/01
کد خبر : ۵۱۸۴۶۳
+ تغییر اندازه نوشته -
نورالله جمشیدی

نگاهی به تاریخچه حزب دمکرات فارس

23

کتاب «تاریخچه حزب دمکرات فارس» تالیف « علیمراد فراشبندی» (مدیر سابق روزنامه خانه ملت) ، توسط انتشارات اسلامی و در فروردین ماه 1359 انتشار یافته است. این کتاب ، با عکس ها و تصاویر آخر آن مجموعاً شامل 264 صفحه می شود و قیمت روی جلد آن 300ریال بوده است . گرچه سه دهه و نیم از انتشار این کتاب می گذرد و احتمالاً هنوز تجدید چاپ نشده و سایر کتبی که بعداً در خصوص وقایع این برهه از تاریخ جنوب ایران ، بویژه فارس ، انتشار یافته است ؛ متاسفانه نقش حزب دمکرات فارس را نادیده گرفته و هر کدام از این باصطلاح نویسندگان به نوعی تلاش نموده اند تا این مبارزات ، مجاهدتها و … را به طبع و نفع خویش مصادره به غیر نمایند . دو دیگر اینکه بجز حزب توده ایران ، سایر احزابی که بعد از این حزب در ایران شکل گرفتند نه تنها قائم به شخص بودند بلکه اکثر شاخصه ها و ویژگی های یک حزب را دارا نبودند . بهمین منظور در این مقاله تلاش شده است تا بدون از هر گونه نقد و تحلیل ، فقط بصورت خلاصه به معرفی این کتاب یعنی تاریخچه حزب دمکرات فارس پرداخته شود . امید است که مورد نظر افتد .

نویسنده محترم چنین بیان میدارد : در نتیجه کشکش و تیرگی میان دمکراتها بعنوان جناح چپ مشروطه و اعتدالیون بعنوان جناح راست مشروطه ، همینکه دولت سپهدار (از اعتدالیون) جای حکومت مستوفی الممالک (1290 ش – 1329ق) را گرفت «حیدر خان عمواوغلی» را که از دمکراتها و از پیشوایان احرار مرکز بود بخارج از کشور تبعید کرد . حیدرخان در جریان سفر یا تبعید خود که از قم و اصفهان ، شیراز به طرف بوشهر و بقصد عزیمت به بمبئی هندوستان بوده است فرصت یافت در شهرهای سرراه خود هسته اولیه حزب دمکرات را بوجود آورد . وی در طی این سفر که بمدت پانزده روز در شیراز اقامت داشت بعنوان مجاهد پاکباز راه آزادی با همکاری افرادی حساس ، پرشور و وطن دوست ، حزب دمکرات فارس را تشکیل داد که این حزب در جریان جنگ اول جهانی ، سلسله جنبان فعالیت آزادی خواهان فارس  علیه انگلیسی هاگردید .

نکته– چون مردم مشهدی میرزا علی اکبر پدر حیدرخان را عمو خطاب می کردند،  بهمین جهت حیدرخان را «عمواوغلی» = (پسر عمو) گفته اند . شهرت یا نام خانوادگی وی ، «تاری ویردیوف» بوده است .

نویسنده کتاب مزبور انگیزه پیدایش این حزب را بخاطر عظمت و اعتلای هر چه بیشتر ایران و مبارزه و مقابله با استعمارگران و ایادی اجنبی و در هم پیچیدن طومار فعالیت های ضد ملی و میهنی استعمار و مزدوران بیگانه در جنوب ایران دانسته است . و چنین اظهار داشته که این حزب جلوه ای از روح استقلال طلبی و وطن خواهی و نموداری از احساسات تند ناسیونالیستی آزادمردان و عناصر حساس و پرشور فارس و منعکس کننده آگاهی مردم آن خطه پهناور به حقوق فردی و اجتماعی خود بوده و تجلی یک حماسه است .

آقای فراشبندی ، شرایط قبول عضویت در حزب دمکرات فارس را ؛ داشتن سجایای اخلاقی ، حسن شهرت و تمایلات ملی – مذهبی ، درک اجتماعی و آمادگی برای دفاع از استقلال و تمامیت آن و حاکمیت ملی ذکر کرده است . سپس می افزاید که حزب دمکرات فارس قائم به ذات بود (حق عضویت اعضاء که هر کس بفراخور استطاعت و تمکن خود تادیه می نمود تامین می شد ) . هیچگونه کمک مالی از احدی بیرون از حزب قبول یا دریافت نمی شد .

حوزه های این حزب در حدود چهار صد حوزه بود که مرتباً تشکیل جلسه می داد . فعالیت حزب محرمانه بود و جلسات کمیته حزب در خانه اعضاء گمنام حزب تشکیل گردید و در زمان جنگ جهانی اول ، تعداد اعضاء حزب به هفت هزار نفر می رسید .

مولف کتاب به نقل از حسن ملک زاده (هیربد) مولف کتاب «سرگذشت حیرت انگیز » اظهار داشته ؛ عموم خوانین فارس و روسأ عشایر داخل فرقه دمکرات شده بودند و قرآن ممهور مرحوم سردار عشایر (اسماعیل خان صولت الدوله قشقایی) هنوز باقی است .

این فرقه انقلابی علاوه بر ضدیت با استعمار، با موقعیت اشرافی و نظام مطلقه منافات و مغایرت داشت و آخرالامر استبداد را تحت الشعاع قرار داد .

جرائدی که در آن زمان در فارس انتشار می یافت عبارت بودند از : روزنامه «حافظ استقلال » ارگان کمیته حافظین استقلال – روزنامه های «جام جم -حیوه– تازیانه- انتقام » ارگانهای حزب دمکرات فارس – روزنامه «اتحاد اسلام » – روزنامه «احیاء» – روزنامه «عدل» و روزنامه «فارس» .

روزنامه «عدل» را قوام الملک دایر کرده بود و مندرجات آن زبان حال حزب اعتدال بود – روزنامه «فارس » بمدیریت میرزا نصرالدین فرصت الدوله شیرازی تاسیس و منتشر می شد . روزنامه «حیوه» تحت نظر شیخ محمد حسین حیوه مدیر مدرسه شریعت منتشر می یافت . روزنامه اتحاد و اسلام تحت مدیریت میرزا حسن خان پرتو بود و روزنامه «احیاء» بمدیریت حاج میرزا عبدالحسین ذوالریاستین منتشر می شد .

بنیانگذاران حزب دمکرات فارس :

حاج علی آقا ذوالریاستین – سید علی محمد حمزوی ملقب به امین خاقان مدیر مدرسه شعاعیه –

رضاخان فاخر السلطنه (سردار فاخر حکمت ) – حاج سید محمد باقر دستغیب – فتحعلی فانی (مدیر الدوله ) – میرزا احمد حکیم رابط – معدل الملک – معین الاسلام بهبهانی – سید ابراهیم ضیاء الواعظین – میرزا مهدی نقیب الممالک – حاج عباس شمس الاحرار تاجر اصفهانی – ضیاء الادبا – سید جواد محقق العلماء – بهاء السلطان – شیخ محمد رضا الاحرار – میرزا عبدالباقی – حاج میرزا عبدالحسین ذوالریاستین – سید عبدالحسین صدرالاسلام کازرونی – سید محمد رضوی و ضیاء التجار ضیائیان – به ابتکار و رهبری حیدر خان عمواوغلی یکی از موسسین حزب دمکرات ایران .

اسامی اعضاء کمیته حزب دمکرات فارس بتصریح منابع موجود :

1-حاج میرزا عبدالحسین ذوالریاستین    2-میرزا مهدی نقیب الممالک  3-حاج سید محمد باقر دستغیب    4-میرزا احمد حکیم رابط    5-رضا حکمت (سردارفاخر ) 6 – ابراهیم قوام الملک

علاوه بر بنیانگذاران حزب و اعضاء حزب و اعضاء کمیته مرکزی ، افراد ذیل الذکر از چهره های درخشان حزب دمکرات فارس بودند : حاج میرزا علی آقا ملقب به وفا علیشاه – میرزا عبدالله متخلص برحمت – اسمعیل خان صولت الدوله قشقایی – خواجه عبدالله فرزند خواجه حسنعلی ملقب به ناصر دیوان کازرونی – شیخ عبدالرسول – آقا علی فروزان – حاج مجمد اسمعیل تاجر کازرونی – وقار الدوله – سرهنگ سید عبداله مجاب – احمد پژوه شیرازی ملقب به «مبشر همایون »- سید محمد تقی گلستان شیرازی صاحب امتیاز و مدیر روزنامه گلستان – عبدالحسین ناپلئون شیرازی – مشهدی علیمحمد شیرازی متخلص به فانی – حاج محمد ابراهیم خان مشیری – شیخ محمد تقی خوانساری (معرفت ) – حاج محمد قالی فروش – علی اکبر تنباکو فروش – سید محمود دلال- حاج محمد حسن بوشهری – حاج خلیل شیرازی – میرازمسیح منشی – میرزا حسن خان پرتو مدیر روزنامه اتحاد اسلام – سید جواد خراز – سید اسداله تاجر – میرزا فتح اله عکاسباشی و …

ضمناً ، میرزا احمد حکیم بعنوان رابط کمیته و سلطان حسن ملکزاده (هیربد ) بعنوان نظامت کمیته  و محمد دانشور بعنوان منشی کمیته حزب (منشی والی وقت فارس ) بودند .

پس از انعقاد قرارداد 1907 م میان روس و انگلیس و تقسیم ایران بدو منطقه نفوذ ، انگلیسی ها برای اجرای مفاد قرارداد مزبور و بسط نفوذ خود بمنظور عزیمت به شیراز و قبضه فارس عده ای سرباز به بوشهر وارد کردند ولی ناصر دیوان با عده قلیلی تفنگچی زبده و کار آزموده بمقابله آنان شتافت و در سه فرسخی کازرون با مهاجمین مصاف داد و آنها را بکلی تارو مار کرد و پراکنده ساخت . بهمین جهت بعد از این واقعه تا چند سال انگلیسی ها از فکر اعزام نیرو به شیراز منصرف شدند . دومین مصاف ناصر دیوان با قوای اجنبی پس از اشغال بوشهر و نقض بیطرفی ایران و قیام آزاد مردان تنگستان ، دشتستان و دشتی علیه انگلیسی ها بود .

آقای فراشبندی در خصوص نقش حزب دمکرات فارس در جنبش ضد انگلیسی و مبارزه با استعمار و عناصر ضد ملی چنین آورده است که : حزب به رهبری کمیته در اغلب مناطق پر جمعیت فارس و بنادر دست بکار تاسیس مراکز تبلیغات ضد اجنبی از طریق روزنامه – شبنامه – ایجاد جلسات ، مانورهایی بمنظور سخنرانی و تظاهرات زد و مجاهدین شیراز ، تنگستان و کازرون بوسیله پیکهایی مخصوص در تماس بودند .

هنگامیکه دامنه جنگ اول بین الملل به ایران کشیده شد و قوای نظامی انگلیس بوشهر را اشغال کرد، آزاد مردان دشتی ، دشتستان و تنگستان تحت زعامت رئیسعلی دلواری- زائر خضرخان – شیخ حسین خان چاه کوتاهی – غضنفر السلطنه براز جانی – خالو حسین بردخونی و بعضی از رؤسای دشتی و … بر ضد انگلیس قیام کردند در شیراز عده ای از صاحبمنعبان دلیر و پاکباز ژاندارمری ، حزبی بنام «حافظین استقلال » تشکیل دادند و با همکاری دمکراتها که نسبت به انگلیسی ها احساسات خصنامه داشتند بر ضد امپریالیست انگلستان ، در راه آمال مقدس خود از هیچگونه مجاهدتی دریغ ننمودند واین شور و هیجان استقلال طلبانه و وطن دوستی و ضد اجنبی به تمام نقاط فارس تسوی یافت و فارس از تعرض هجوم انگلیس مصون ماند .

سپس ابراهیم قوام الدوله و عبدالحسین میرزا فرمانفرما با انگلیسی ها اتحادیه ای را تشکیل دادند و بمنظور ایجاد نظم وامنیت و سروسامان دادن به اوضاع آشفته و نابسامان فارس ، فعالیت های ضد اجنبی را خنثی کردند .

فرمانفرما وقتی به پیشنهاد انگلیس والی فارس شد (ذیحجه 1334 ق) با شدت بسرکوبی نهضت ملی و تعقیب مجاهدین پرداخت و حربه استقرار امنیت را بهانه تارومار کردن مخالفان انگلیس و اعمال فشار شدید بر آزادیخواهان قرار داد و بدستگیری عمال آلمان نیز همت گماشت . لازم به ذکر است که نیروها و عوامل آلمان در جنوب ایران ، نقش موثری در تحریک و مبارزات ضد انگلیسی مردم جنوب ایران داشتند .

چندی پس از انتصاب فرمانفرما بسمت والی فارس ، حزب دمکرات که برای دومین بارتوفیق شده بود با موافقت و مساعدت وی و با قید و شرط شروع بفعالیت کرد ولی پس از هشت الی نه ماه ، براثر مخالفت فرمانفرما با حاج سید محمد باقر دستغیب (مسئول کمیته حزب) که از نظر وی تبعیت نمی کرد و رفتن اجباری او بتهران و افتادن آرشیو حزب بر اثر خیانت منشی بدست فرمانفرما با لطبع منحل گردید .

حزب دمکرات در مرامنامه خویش به تفصیل ، علل وجودی خود را تصریح نموده، سیر رشد و ترقی کاروان بشریت و جامعه جهانی را ترسیم نموده، و بصورت مقایسه ای ایران آنروز را در فاصله ای چندین قرن عقب تر از قافله های جهانی تصور نموده و دچار و مبتلا به مسائل پوسیده و شرایط ناعادلانه و غیر عقلانی دانسته ، بنابراین تاسیس فرقه دمکرات یا به تعبیری دیگر علل وجودی خود را رفع این تعارضات ، بی عدالتی ها ، جهالت ها و تحقق مقاصد عالی ذکر کرده است بطوریکه سعادت آتیه وطن را در اتحاد صنف عامه مملکت که اکثر اهالی را تشکیل می دهد دیده و برای اینکه ایران تجدد پیمان را یک دولت دمکراتی کرده و زمام حکومت را همیشه بدست عامه ملت که قسمت اعظم آنرا تشکیل می نماید بدهد موارد و مطالب ذیل الذکر را در خواست می کند که در اینجا بصورت کلی بیان می گردد:

اول تربیت سیاسی : مقصد فرقه دمکرات محافظت اصول مشروطیت عامیه است در ایران مبنی بر تربیت انتخاب عمومی و القاء  و نسخ امتیازات و صنوف ممتاز بین ملت و ابطال اصول مذمومه تشخصات

ماده اول – قدرت عالیه دولت جمع خواهد شد در دست شورای ملی که فقط حق وضع قوانین خواهد داشت .

ماده دوم – وزراء در مقابل مجلس شورای ملی مسئولند و باید از مجالس انتخاب شوند .

دوم حقوق مدنیه :

ماده اول – تساوی همه افراد ملت در مقابل دولت و قانون بدون فرق نژاد، مذهب و ملیت

ماده دوم – مصنویت شخص و مسکن از هر نوع تعرض

ماده سوم – آزادی کلام ، مطبوعات اجتماعات ، جمعیت ها و تعطیل

ماده چهارم – حریت اقامت و مسافرت

سوم قانون انتخابات :

ماده اول – انتخاب باید عمومی ، مساوی ، مخفی ، مستقیم و متناسب باشد

تنبیه – درجاهائیکه انتخاب مستقیم ممکن نیست ناچاراً انتخاب بالواسطه معمول می شود.

ماده دوم – هر یک از افراد ملت که بالاتر از بیست و یکسال دارد حق انتخاب کردن و آنانکه بیشتر از بیست و پنجسال دارند حق انتخاب کردن و شدن هر دو را دارند .

چهارم – قضاوت :

ماده اول – قوه قضائیه از قوه مجریه مجزی و منفک است .

ماده دوم – محاکمه برای همه افراد ملت متساوی و سریع است موقوفین باید علت توقیف خود را تا بیست و چهار ساعت بدانند .

ماده سوم- موقوف شدن اجرت محاکمه بتدریج

پنجم امور روحانی و معارف :

ماده اول – انفکاک کامل قوه سیاسیه از قوه روحانیه

ماده دوم – تعلیم مجانی و اجباری برای همه افراد ملت

ماده سوم – توجه مخصوص در تربیت نسوان

ششم دفاع ملی :

ماده اول – خدمت عسکریه اجباری است برای همه افراد ایرانیان ، هر یک از افراد تندرست ملت باید دو سال در قشون تحت السلاح خدمت نماید.

هفتم اصول اقتصادی :

ماده اول – مالیات مستقیم همیشه حتی الامکان بر مالیات غیر مستقیم مرجع و مقدم است مهذا مالیاتهای غیر مستقیمی که برای ترقی و توسیع صنایع داخله ضروری است محفوظ خواهد بود.

ماده دوم – طرح مالیات بروی عایدات

ماده سوم – موقوفی امتیازات در کار هائیکه اسباب ارتزاق عمومی است .

ماده چهارم – منسوخ شدن مستمرات بتدریج

ماده پنجم – کلیه موقوفات در تحت نظارت و اداره دولت بوده و عایدات موقوفات عمومی صرف امور خیریه خواهد شد

ماده ششم –  منسوخی سخره و بیکار

ماهد هفتم –  رودخانه ها و جنگل ها و چراگاههای عمومی و معادن باید متعلق بدولت باشد .

ماده هشتم – ممنوع بودن کار و مزدوری برای بچه که بچهارده سال نرسیده باشد .

ماده نهم –  محدود بودن مدت عمل در شبانه روز منتهی به ده ساعت

ماده دهم –  استراحت عمومی و اجباری یکروز در هفته

ماده یازدهم –  مواظبت بلوازم عمل و حفظ الصحه کارخانجات

ماده دوازدهم – منع احتکار غلات بواسطه طرح مالیات سنگین

ماده سیزدهم – معامله مالیکن با بزرگان و دهاتیان در خصوص هر بدهی آنها و حقوق اربابی و همچنین معامله دولت در هر نوع امور مالیاتی و عسکری و غیره در تمام ایران بطور تساوی تحت یک قانون عادلانه خواهد بود.

ماده چهاردهم – همه نوع عوارض و ماخوذات و تحمیلات از طرف مالکین بر رعایا غیر از حقوق قانونی به هر اسم و رسم از تعارف و هدایا و سایر بدعتها کلاً و جزئاً منسوخ و موقوف و مستلزم مجازات خواهد بود.

ماده پانزدهم – حکومت ارباب و مالکیت در اراضی خود و رسیدگی در امور مدنیه و ملکیه و حکم در جنایات و تقصیرات از هر نوع بکلی منسوخ و تبدیل بحکم مامورین دولت و حکام باید بشود .

ماده شانزدهم – اخراج و تبعید دهاتی از مسکن خود ممنوع است .

ماده هفدهم – تقسیم اراضی خالصه بزارعین و رعایا و فراهم آوردن اسباب همین ترتیب در املاک اربابی بوسیله شعب بانک زراعتی در بلوکات و دادن حق تقدم خرید بزارعین در موقع فر

خبرهای مرتبط

در صورتی که نظر ارسالی شما طولانی شود، با تأخیر بررسی و تأیید می‌شود.

نکته: نظر شما در انتظار بررسی است و پس از تایید مدیریت در سایت نمایش داده میشود..

200x208
200x208