تاریخ درج خبر : 1394/08/20
کد خبر : ۵۲۳۵۲۲
+ تغییر اندازه نوشته -
سید مهدی سجادی

آیا سفارت خانه تکه‌ای از خاک کشور صاحب سفارت است؟

mail.google.com

13 آبان در کشور ما جدای از مناسبتهایی همچون تبعید امام خمینی به ترکیه، کشتار دانش آموزان و دانشجویان معترض به دست رژیم ظالم پهلوی و برگزیده شدن باراک اوباما به عنوان اولین رئیس جمهورسیاه پوست ایالات متحده،ابتدا تداعی کننده حمله و تسخیر سفارت امریکا به دست دانشجویانی که بعدها با عنوان دانشجویان خط امام لقب گرفتند را می توان کلیدی ترین وجه تسمیه 13 آبان قلمداد کرد.

هنوز از عمر انقلاب 1 سال نگذشته بود که درون انقلاب، انقلابی رخ داد که امام راحل آن پیر فرزانه آن را انقلاب دوم نامید.گروهی از جوانان انقلابی که متآثر ازاندیشه های تمامی طیف های سیاسی کشور بودند به ساختمان سفارت امریکا حمله کردند و کارکنان و خدمه سیاسی را به عنوان جاسوس،گروگان گرفتند.

از سوأل دور نشویم به راستی رژیم حقوقی سیاسی حاکم بر سفارت بر اساس متون حقوق بین الملل چگونه است؟
ابتدا سفارت خانه یعنی چه؟نمایندگی دائم یا موقت یک کشور درکشور دیگری جهت ارتباط آن دو کشور و رتق و فتق امور،سفارت گفته می شود.طبق کنوانسیون وین درباره روابط سیاسی،ماده بیست ودوم و بیست و چهاو و سی ام، سفارت خانه ها،بایگانی،اسناد این اماکن و همچنین محل اقامت مأموران سیاسی از مصونیت سیاسی برخوردار است.

این بدان معناست که کشور میزبان کلیه تدابیر لازم جهت محافظت از اماکن دیپلما تیک در برابر هرگونه تجاوز و خرابکاری چه عوامل داخلی یا خارجی را به کار ببندد وامنیت را برقرار کند.

در ابتدا یاد آور می شوم بر خلاف باور و تلقی رایج، سفارت هر کشور قلمرو مستقل آن کشور نبوده و بخشی از خاک آن کشور نمی باشد.به نظر می رسد این باور اشتباه ریشه در مصونیت های دیپلماتیک سختگیرانه ای دارد که در قرارداد وین به آن اشاره شده است،از جمله می توان به این مورد اشاره کرد«مأمورین کشور میزبان و پذیرنده هیأت های سیاسی ،جز با کسب اجازه از مسئول سفارت حق ورود به اماکن را نخواهند داشت».از مواد کنوانسیون وین درباره روابط سیاسی برداشت های گوناگونی می شود و نسبت به این برداشتها طبعآ تفاسیر متعددی وجود دارد اما یکی از اصول مهم و غیره قابل نقض در قرارداد وین این مورد می باشد که اماکن دیپلماتیک به هیچ وجه قابل تعرض نمی باشند.

در ابتدا شاید خطورات ذهنی هم چون سوء استفاده از مصونیتهای دیپلماتیک ،هیأتهای سیاسی و دیالکتیک اعم از سفرا و خدمه سیاسی از فلسفه مأموریتی خود دور و اقدام به مواردی هم چون بر هم زدن نظم کشور و جاسوسی کنند را به ذهن رهنمون سازد.در باب مصونیت ها در قرارداد وین،مصونیت اماکن واموال مأموریت به صراحت قید شده است،البته نباید از اماکن مأموریت به نحوی استفاده شود که وظایف مندرج در عهدنامه و سایر قواعد حقوق بین الملل عام ویا معاهدات میان کشور فرستنده و پذیرنده مغایر باشد.برای مثال نصب دستگاه های فرستنده رادیویی و استفاده از انها منوط با اجازه کشور پذیرنده است.

مأموران دیپلماتیک را نمی توان به هیچ عنوان توقیف یا بازداشت کرد،البته این امر نافی تعقیب ومجازات در کشور مطبوع خود نمی باشد. میزان مصونیت افراد سیاسی اعم از سفیر،کنسول،خدمه نسبت به یگدیگر متفاوت و شاید بتوان گفت نسبت به بعضی مصونیت مطلق نسبت به بعضی دیگر مصونیت نسبی ونسبت به دیگر خدمه سیاسی در صورتی که تبعه کشور پذیرنده باشند هیچ گونه مصونیتی لحاظ نمی شود.

حمله وتجاوز به سفارتخانه ها از جایگاه حقوق بین الملل و مراودات اسلامی چگونه ادست؟
کنوانسیون وین در سال 1353توسط مجلس شورای ملی و پس از انقلاب و متعاقب آن در بازنگری قانون اساسی و مستدل ازاصل 77 در سال 1368 تأئیدی دوباره می شود.

اصل مصونیت سفرا همواره مورد قبول جوامع مختلف بوده وهست،حتی درگذشته اگر بین دو قبیله قتلی اتفاق می افتاد اگر فرستاده ای به طرف قبیله قاتل گسیل می داشتند،از تعرض به آن فرستاده خودداری می شد.همچنین درحکومت نبوی فرستادگان از امتیازات ویژه ای برخوردار بودند نظیر معافیت از پرداخت عوارض ورود به سرزمین اسلامی (در صورت رفتار متقابل)حضرت رسول (صلی الله علیه واله وسلم)به فرستاده یکی از مدعیان دروغین پیامبری می فرماید :«اگر سفیر نبودی دستور می دادم جانت را بگیرند ».مصونیت از تعرض به معنای غیره قابل نقض بودن حرمت و حقوق محل یا شخص می باشد.حرمت محل یعنی عدم دخول بی اجازه به آن محل و حرمت شخص نیز به معنی عدم نقض و آزادی فردی می باشد.این اصول تا بدانجا ویژه می باشد که نه فقط نسبت به دیپلمات ها ساری و جاری است بلکه نسبت به کلیه افراد سرزمین باید رعایت شود.(اصل 22 قانون اساسی)
نکته: تفاوت عموم جامعه با دیپلمات ها در این مورد است که نسبت به اشخاص داخلی شاید به موجب قانون یا تبصره ای این حقوق به صورت دائم یا موقت سلب گردد،اما نسبت به دیپلمات ها و هیأت های سیاسی قاعده مصونیت غیره قابل نقض و هیچ قانون داخلی هم نمی تواند خلاف آن مقرر نماید.

قاعده مصونیت هم محل مأموریت دیپلماتیک و هم شخص دیپلمات و منزل و خانواده او را در بر می گیرد البته بر اساس دکترین علوم سیاسی و حقوق بین الملل محل کار دیپلمات نه به طور مستقل و نه به تبعیت از دیپلمات مورد حمایت است،زیرا سفارت محل نگهداری اسناد و مدارک دولت فرستنده است. کنوانسیون وین که جمهوری اسلامی نیز به آن ملحق گردیده است در موارد متعدد به حمایت از مصونیت های دیپلما تیک هم چون مصونیت اماکن اعم از سفارت خانه اسناد مأموریت و غیره را از تعرض مصون دانسته است.(نص صریح ماده 23 کنوانسون وین) کنوانسیون وین در ذیل بندهای ماده 22وظیفه دولت پذیرنده را بسیار خطیر دانسته و اظهار می دارد دولت پذیرنده وظیفه خاص دارد در برقراری امنیت وآرامش اماکن مورد مأموریت،همچنین در یکی از بندها به صراحت بیان می دارد در صورتی که اماکن مورد مأموریت مورد حمله قرارگیرد دولت پذیرنده کلیه تدابیر لازم جهت تعقیب و مجازات افرادی که مرتک عمل مجرمانه شده اند را به عمل آورد.

بنابراین دولتهای پذیرنده می بایست ابتدا مأموران خود را از هرگونه تجاوز به محل سفارت و اماکن دیگر منع ودر صورت حمله چه افراد عادی یا نیروهای نظامی آنها را مورد تعقیب و مجازات قرار دهد.

اصول کلی اسلامی هم بر اساس وفای به عهد و پای بندی به قراردادها می باشد نیز موید همین مطلب است.

با توجه به کنوانسیون وین هیچ گونه استثنایی برای آن نمی توان قائل شد و عرف بین المللی هم مصونیت دیپلماتیک وبی قید وشرط را پذیرفته است،البته بعضی تفسیر به رأی کرده اند و معتقدند هرگاه دولتی دلایل کافی مبنی بر توطئه علیه امنیت کشور و یا هر اقدام خلاف دیگری در دست داشته باشد و یا واقعه ضد امنیتی در حال شرف یا وقوع باشد می تواند بدون اجازه مامور دیپلماتیک وارد سفارتخانه یا محل زندگی شد،البته نباید این گونه موارد نادر دستاویزی قرار گیرند جهت خدشه وارد کردن به اصل مصونیت سیاسی،در حقوق بین الملل کنونی اصل مصونیت به یک اصل ارتقاء یافته تبدیل شده است.

سخن کوتاه و یک اشاره : در پرونده ای با عنوان «کارکنان دیپلماتیک و کنسولی ایالات متحده در تهران»به داوری دیوان دادگستری بین المللی که طی آن دانشجویان پیرو خط امام به سفارت امریکا حمله کرده و آنجا را به تصرف خود درآوردند و به اسناد جاسوسی امریکا دست یافتند،این دیوان در تاریخ 4 می 1980 مقارن با 14 اردیبهشت 1359 ضمن مسئول دانستن جمهوری اسلامی ایران به جهت کوتاهی در امنیت سفارت امریکا اصل مصونیت را یکی از اصول مسلم حقوق بین الملل معرفی نمود و بیان می دارد،«حکومت ایران نه تنها بر اساس روابط قراردادی با ایالات متحده بلکه بر اساس اصول مقررات حقوق بین الملل عمومی وظیفه حمایت از دیپلمات های امریکایی را برعهده داشته است».

در آخر می توان گفت 13 آبان 1358 تا همیشه در روابط بین المللی کشور ما با دیگر کشورها چه از باب عطف و چه از موضع خشم تأثیرگذار خواهدبود،امیدوارم توانسته باشیم کورسویی در باب مصونیت سیاسی به خوانندگان عزیزم هدیه کرده باشم،این یادداشت تنها محشایی است بر موادی از کنوانسیون وین درباب مصونیت های سیاسی .

خداوندا عقیده ام را از عقده ام مصون بدار.

منابع:
1.قرآن کریم
2.حقوق بین الملل عمومی،دکتر محمدرضا ضیایی بیگدلی.
3.آشنایی با حقوق دیپلماتیک و کنسولی،محمد سلیمی.
4.منشور سازمان ملل متحد.

 

سید مهدی سجادی ـ کارشناس ارشد حقوق

خبرهای مرتبط

در صورتی که نظر ارسالی شما طولانی شود، با تأخیر بررسی و تأیید می‌شود.

نکته: نظر شما در انتظار بررسی است و پس از تایید مدیریت در سایت نمایش داده میشود..

  • دیپلمات می‌گه:

    اشغال سفارت امریکا کاری بسیار زشت و ناپسند بود. آبروی سیاسی ما را در جهان برد.به بهانه چاسوسی نباید عده ای به سفارت حمله میکردند. اولا سفیر یعنی جاسوس .سفیر هر کشوری در واقع جاسوس کشور خود در کشور دیگر است. ثانیا میشد بدون این بگیر و ببندها ،دولت ما عذر سفیر را بخواهد و در سفارتخانه را ببندد.ضرر و زیانهای هنگفتی این حرکت نادرست برای کشور ما داشت. که یکی از آنها جنگ هشت ساله بود.

  • پوريا پورمحمدي می‌گه:

    درود بر شما جناب سجادی و قلمتان مانا باد.
    در این مقاله،همانطور که از نام ان مشخص بود در جهت حقیقت یابی این مهم که ایا سفارت خانه جزئی از خاک کشور محسوب می شود حرکت نمودید.
    تفسیر ها متفاوت است اما سوال بنده از شما به عنوان تحصیلکرده حقوق این است با توجه به معاهدات بین المللی، اثار حقوقی تعرض به سفارت خانه با توجه به اصل مصونیت دیپلماتیک چیست؟
    سپاس از شما

    • نگارنده می‌گه:

      عرض سلام وادب،تشکر ازتوجه شما همقطار عزیز،خالی از لطف نیست مطالعه فصول حقوق معاهدات و روابط سیاسی کنوانسیون وین،

  • ناشناس می‌گه:

    دوست عزیز به عقیده ی بنده مطلب حضرتعالی کاملا درست و بسیار به جا است . جای بسی خوشحالی است که هنوز بعضی از جوانان این ملک دلنگرانی هایی این چنینی دارند . من هم به سهم خودم مطلبی را از قول یکی از صاحب نظران در سایت : http://www.leezeh.ir باز نشر داده ام فکر کنم مطالعه ی آن خالی از لطف نباشد !

200x208
200x208