تاریخ درج خبر : 1395/04/19
کد خبر : ۵۴۶۵۰۳
+ تغییر اندازه نوشته -
مهدی دلبند

مسئله فساد پاشنه آشیل نظام است

delband

مسئله فیش‌های حقوقی نجومی که اخیراً در سطح جامعه منتشر شده و واکنش‌های متفاوت زیادی را برانگیخته مصداقی از یک پدیده بزرگ‌تر به نام «فساد» است. می‌توان گفت ثبات یک حکومت به عدم وجود فساد بستگی دارد و یا به‌عبارت‌دیگر فساد یک وسیله مناسب برای نابودی یک نظام سیاسی است. در قطعنامه لیما آمده است: فساد نظام اخلاقی هر جامعه‌ای را نابود می‌کند، حقوق اجتماعی و اقتصادی فقیران را به هم می‌ریزد، دموکراسی را آسیب‌پذیر می‌سازد، پایه‌های دادرسی را به هم می‌ریزد، مانع رشد می‌شود، مانع رقابت آزاد می‌شود، لذا مبارزه با فساد وظیفه همه اعضای یک جامعه است (The lima Declaration)

1- فساد در پی آشفتگی اجتماعی به وجود می‌آید. امیل دورکیم جامعه‌شناس فرانسوی در مورد پیدایش فساد می‌گوید: بحران‌های اقتصادی و یا رشد سریع اقتصادی باعث دستیابی عده‌ای به یک ثروت ناگهانی می‌شود. دستیابی به ثروت یک عده درواقع به قیمت فقر عده زیاد دیگر در جامعه است. فقرا با مشاهده وضعیت خوب ثروتمندان احساس نیاز بیشتر می‌کنند و در آن‌ها آرزوهایی به وجود می‌آید که قبل از آن نداشته بودند. بدین ترتیب فقر برای آن‌ها غیرقابل‌تحمل می‌شود. ازآنجاکه در این فرایند هم‌زمان نظام ارزشی و هنجاری سنتی و معمول به‌سرعت دگرگون می‌شوند، توجیهات معمول که موجب رضایت از وضع موجود و تحمل آن می‌شوند قدرت تأثیرگذاری خود را از دست می‌دهند. لذا در پی مشاهده فقر خود و ثروت دیگران تعادل افراد به هم می‌خورد و پذیرش این وضعیت برایشان دشوار می‌شود. بدین ترتیب آن‌ها از وضعیت موجود ناراضی می‌شوند و به کارهای خلاف روی می‌آورند.

2- رابرت مرتون دیگر اندیشمند اجتماعی ریشه آشفتگی را در به هم خوردن رابطه بین اهداف ازیک‌طرف و وسایل مشروع برای دستیابی به این اهداف از طرف دیگر می‌داند. از نظر وی انحراف در پی تفاوت بین انگیزه‌های اصلی (ارزش‌ها و نیازهای منبعث از فرهنگ) و امکانات تحقق این انگیزه‌ها به وجود می‌آید. جامعه و فرهنگ در انسان‌ها تولید انواع نیازها و ارزش‌ها می‌کند. وقتی امکان دستیابی به این اهداف محدود یا مسدود شود افراد به بیراهه می‌روند و کوشش می‌کنند که از راه‌های غیر مشروع به اهداف و آرزوها و نیازهای (تولید شده در) خود دست یابند. وجود فقیر و ثروتمند و یا نابرابری برای به هم خوردن نظام یک جامعه کافی نیست. نمایش ثروت و تظاهر ثروتمندان در کنار فقر عامل مؤثر دیگر است. ثروتمندان به دنبال برتری‌جویی و کسب احترام از دیگران‌اند؛ بنابراین عموماً از نظر یک ثروتمند این یک امر عادی و واضح است که باید ثروتش را برای دیگران به نمایش بگذارد. درعین‌حال بیشتر ثروتمندان همچنین به علت رفاه بیشتر به ابزار رفاهی دست می‌زنند که این وسایل برای بقیه قابل مشاهده خواهد بود.

3- اساساً در نظام سرمایه‌داری برای به کار انداختن چرخ‌های تولید و فروش محصولات خود باید در مردم نیاز تولید شود و این تولید نیاز از طریق نمایش ثروت است. این نمایش امروز علاوه بر قشر بالا از طرق دیگر نظیر تبلیغات و یا مشاهدات تلویزیون و ماهواره نیز انجام می‌گیرد؛ و فرایند تولید نیازها را تشدید می‌کند. بین قشر ثروتمند و فقیر قشرهای متوسط و میانی دیگری وجود دارد که فرایند مقایسه را در امتداد قشرهای یک جامعه روان می‌سازند. بعدازاین مقایسه احساس محرومیت نسبی به وجود می‌آید. احساس محرومیت نسبی یا احساس بی‌عدالتی نسبی وقتی در یک شخص به وجود می‌آید که او خود را با یک شخص دیگر مقایسه نماید. وجود نابرابری واقعی در یک جامعه آن‌قدر اهمیت ندارد و ثبات و کارکرد آن جامعه را آن‌قدر تهدید نمی‌کند، بلکه مهم آن است که احساس نابرابری در بین مردم چقدر رایج شده باشد.

4- پس از جنگ تحمیلی دولت آقای هاشمی به تعقیب سیاست اقتصادی مطابق با الگوی کشورهای جهان سوم و سرمایه‌داری غرب برآمد. در این دوران با اجرای الگوی توسعه -که در ذات خود نابرابری را تشدید و اختلاف طبقاتی و بی‌عدالتی را افزایش می‌دهد- بستری فراهم شد تا افرادی هر چه بیشتر ثروتمند و کسانی هر چه بیشتر فقیر شوند. نهادینه شدن فرهنگ اشرافیت در دولتمردان از تبعات فرهنگی دوران سازندگی است. در پی اجرای برنامه‌های توسعه احساس محرومیت نسبی در جامعه تشدید شد. تبلیغات و رسانه‌ها نیز به نیاز آفرینی در بین مردم پرداختند؛ بنابراین یک آشفتگی هنجاری در جامعه به وجود آمد. سیاست‌های جدید تأثیرگذاری گروه¬های طرفدار سرمایه‌داری را افزایش داد و روحیه‌ی سودجویی بازرگانی خصوصی را دامن زد. سیاست توسعه موجب به هم زدن تعادل اجتماعی، افزایش نابرابری، تغییر ارزش‌ها و پیدایش انواع مسائل دیگر گردید. در این قالب، نابرابری جدید تغییر سریع ارزش‌های معنوی به‌سوی ارزش‌های مادی، سودجویی و فردگرایی را در جامعه گسترش داد و ملاحظات اجتماعی، اعتقاد اجتماعی، انسجام اجتماعی و نظم اجتماعی و نهایتاً رضایت اجتماعی و وحدت ملی را مورد تهدید جدی قرار داد. سیاست‌های توسعه افرادی را به نام تکنوکرات تربیت کرد که امروزه بر مسئولیت‌های کلیدی کشور تکیه زده‌اند و درصد زیادی از جریان اقتصادی کشور را در دست دارند. اینان همان کسانی هستند که در دوران سازندگی تاجر شدند و اکنون مدیر هستند. پدیده تاجر- مدیر اشاره به آن دارد که مدیران و مسئولان درواقع تاجرانی هستند که شغل دوم آن‌ها مسئولیت مربوطه است. به‌طور طبیعی این مسئولیت را به خدمت تجارت خود درمی‌آورند. بدیهی است که در این سیستم اداری و اقتصادی فساد نه‌تنها کاهش نمی‌یابد بلکه بستر انواع فساد ازجمله اختلاس، ارتشا، رانت و فیش‌های نجومی فراهم می‌شود. این‌چنین سیستمی چگونه می‌تواند با فساد مبارزه کند؟ تمسک به راه‌حل‌های مقطعی ازجمله عزل متخلف یا برگزاری همایش‌های با ریخت‌وپاش زیاد دردی از موضوع را دوا نخواهد کرد.

5 -فساد درواقع به‌مثابه یک سرطان در ساختار اداری و اقتصادی ایران است. عدم توجه جدی به این پدیده شوم می‌تواند به یک پاشنه آشیل جدی برای نظام جمهوری اسلامی تبدیل شود. متأسفانه علیرغم تأکیدات مکرر مسئولان دلسوز نظام ازجمله فرمان هشت ماده‌ای مقام معظم رهبری به سران قوا درباره مبارزه با مفاسد اقتصادی در سال 1380، تاکنون هیچ اراده جدی برای مبارزه با فساد وجود نداشته است. در آن فرمان تاریخی به نکات زیر اشاره شده است.

1- تسامح در مبارزه با فساد به نوعی همدستی با فاسدان و مفسدان است.

2- مبارزه با فساد موجب امنیت فضای اقتصادی و اطمینان کسانی است که می‌خواهند فعالیت سالم اقتصادی داشته باشند.

3- کار مبارزه با فساد را به افراد مطمئن و برخوردار از سلامت وامانت بسپارید.

4- ضربه عدالت باید قاطع ولی درعین‌حال دقیق و ظریف باشد. متهم کردن بی‌گناهان یا معامله یکسان میان خیانت و اشتباه جایز نیست.

5- بخش‌های مختلف نظارتی در سه قوه نقاط دچار آسیب در گردش مالی و اقتصادی کشور را به‌درستی شناسایی کنند.

6- در امر مبارزه با فساد نباید هیچ تبعیضی دیده شود و هیچ‌کس و هیچ نهاد و دستگاهی نباید استثنا شود.

7- با این امر مهم و حیاتی نباید به‌گونه‌ای شعاری و تبلیغاتی و تظاهر گونه رفتار شود.

بدون شک عمل به این فرامین ضامن سلامت نظام اداری و اقتصادی کشور است؛ اما متأسفانه علیرغم گذشت 15 سال با همین فرمان نیز برخورد شعاری شده و در عمل اقدام شایسته‌ای برای ریشه‌کنی و یا تقلیل فساد اقتصادی و اداری انجام نشده است.

خبرهای مرتبط

در صورتی که نظر ارسالی شما طولانی شود، با تأخیر بررسی و تأیید می‌شود.

نکته: نظر شما در انتظار بررسی است و پس از تایید مدیریت در سایت نمایش داده میشود..

  • محمود می‌گه:

    فساد هزینه زیادی برای مردم و نظام ایجاد کرده
    همان طور که فرمودید بیشتر بحران فساد تشدید فاصله طبقاتی و بدتر ازآن به ظور رسیدن این فاصله است.

200x208
200x208