تاریخ درج خبر : 1395/06/09
کد خبر : ۵۵۱۹۶۲
+ تغییر اندازه نوشته -
کهگیلویه و بویراحمد از عیلام تا پس از ورود اسلام تجلی‌گاه تمدن ایران؛

سازه‌های کهن استان نمود هنر و هویت ایرانی

کهگیلویه و بویراحمد 250 بنای تاریخی مربوط به ادوار مختلف در فهرست آثار ملی به ثبت دارد که این سازه‌ها تجلی هنر و هویت ایرانی است.

tange-sarvak-sazesafar2

به گزارش سایت استان کهگیلویه و بویراحمد به نقل از ایرنا، این سازه‌های کهن که تجلی‌گاه فرهنگ و تمدن ایران زمین هستند، می‌توانند در حفظ دستاوردهای فرهنگی نیاکان ایرانی و رونق صنعت گردشگری اثرگذار باشند.

کارشناسان میراث فرهنگی با توجه به استفاده غیراصولی از بناهای تاریخی بر لزوم نهادینه کردن از این گنجینه‌های ارزشمند برای جوامع محلی با مشارکت دستگاه‌های اجرایی میراث فرهنگی و آموزش‌وپرورش تأکید می‌کنند.

نگاهی به بناهای تاریخی شاخص کهگیلویه و بویراحمد

بافت قدیم شهر دهدشت مرکز بلادشاپور یکی از بزرگترین یادمان‌های تاریخی متعلق به دوره صفویه که به لحاظ اهمیت این بافت و بناهای ارزشمند آن نیازمند توجه بیشتر است.

نام شهر قدیمی‌دهدشت بر اساس دست‌نوشته‌های تاریخی «بلاد شاپور» بود و همچنین به سبب وجود بارگاه هفت امامزاده پیش‌ازاین نیز به شهر هفت‌گنبد نام داشت.

بلادشاپور از سوی شاپور اول ساسانی فرزند اردشیر اول بنا شد و به استناد فارسنامه ناصری این شهر باستانی زمانی یک شهر بزرگ بوده است.

وجود بیش از 2 هزار خانه، مسجد، حمام، کاروانسرا و بازار بزرگ در این بافت قدیمی نشان از قدمت بالای این شهر است که روزبه‌روز در حال نابودی و تخریب است.

آثار و معماری بلاد شاپور با داشتن سبک و معماری خاص چشم هر بیننده‌ای را به خود خیره می‌کند.

ارگ قدیمی، مساجد، حمام‌ها، کاروانسرا، زیارتگاه‌ها برج و باروی گرداگرد شهر مجموعه بناهای باقی‌مانده از این بافت تاریخی است که بخشی از آن بازسازی ‌شده است.

بر اساس شواهد تاریخی موقعیت جغرافیایی این شهر به‌عنوان یکی از مراکز سکونت صفویان و تجارت با بنادر جنوبی، نقش مهمی در اقتصاد و تجارت پادشاهان صفویه داشته است.

بافت قدیمی بلاد شاپور در گذشته دور با 45 هکتار وسعت یکی از بزرگترین بافت‌های تاریخی کشور به شمار می‌آمد اما این بافت به دلایل گوناگون تخریب ‌شده و هم اینک تنها 35 هکتار از این شهر قدیمی باقی‌مانده است.

پل بریم

پل بریم از بناهای به‌جامانده از دوره ساسانی است که به‌صورت طاق‌های کمانی به‌هم‌پیوسته در روزگار کهن محل عبور، تجارت و مبادله فرهنگ مردمان دور و نزدیک منطقه بود.

berim-bridge

این مکان دیدنی در حدود هشت کیلومتری شهر باشت، جنب روستای چم بلبل و حدود ۹۰ کیلومتر یاسوج مرکز استان کهگیلویه و بویراحمد قرار دارد.

ستون‌های سنگی 2 گور دوپا

این ستون‌ها که در شهرستان باشت قرار دارد، متعلق به دوران ساسانی است

setnon-2gor-2pa-1.

در مسیر راه باستانی بیشاپور به شوش و تیسفون در کنار جاده فعلی گچساران روستای شوش قرار دارد که بر روی تپه‌ای بلند آثار 2 ستون مشاهده می‌شود.

کارشناسان پیش‌تر معتقد بودند: این آثار متعلق به آتشدان‌هایی است که برای نمایاندن راه به کاروانیان مورداستفاده قرار می‌گرفته اما با توجه به پژوهش‌های بعدی مشخص شد که با توجه به آیین تدفین مردگان در دوره ساسانی این ستون‌ها خمره‌هایی را که مردگان در آن‌ها قرار می‌داده‌اند نگه می‌داشتند تا خاک را آلوده نکنند، یعنی درواقع نوعی قبور خمره‌ای بوده‌اند.

نقوش برجسته تنگ سروک

این بنای تاریخی در فاصله ۵۰ کیلومتری شمال بهبهان، بخش لیکک شهرستان کهگیلویه قرار دارد و قدمت آن به ۲۹۹ میلادی یعنی به دوره اشکانی می‌رسد و منصوب به شاهزادگان الیمائی است.

نقوش برجسته تنگ سروک در سال ۱۸۴۱ میلادی به‌وسیله «بارون دبود» (سیاح روسی) شناسایی و برای نخستین بار الستین در کتاب موسوم به جاده‌های قدیم ایران غربی منتشر شد.

نقش تنگ سروک که بر صخره‌ای در یک دره بلند از پایه‌های زاگرس تراشیده شده، به یک شاهزاده الیمائید که یک شاهزاده‌نشین تابع اشکانیان بوده منصوب است.

در تنگ سروک حداقل چهار مجموعه نقش برجسته موجود در سنگی که از کوه جدا شده، به شرح ذیل است.

الف اولین نقش 2 نفر را در حال ایستاده در این سنگ نشان می‌دهد که هر 2 قبا و شلواری به سبک لباس‌های عهد اشکانی پوشیدند.

نمای شرقی این تخته‌سنگ شخصی را نشان می‌دهد که روی تختی دراز کشیده در حدود ۶۰۰ متر دورتر در مجموعه‌ای از نقوش برجسته دیگری است که احتمالاً قسمت اصلی این مجالس را نشان می‌دهد.

ب روی نمای غربی تخته‌سنگ اولی، نقوش در سه ردیف دیده می‌شود که در نقوش دیگر بهتر محفوظ مانده‌اند.

در ردیف بالا از قسمت چپ ابتدا فردی که شاید شاه باشد روی تختی نشسته در طرفین او اشخاصی ایستاده‌اند، در نقش وسط سواری به شیری حمله کرده است و در بالای او کتیبه‌ای به خط پهلوی اشکانی دیده می‌شود و مردی در ردیف پایین با یک شیر در حال جنگ است.

یک نفر روحانی در طرف شمال غربی این تخته‌سنگ در کنار آتشدانی ایستاده و آتشدان روی سکوی سه‌ طبقه‌ای قرار دارد.

روی طبقه زیرین این سکو کتیبه‌ای به خط پهلوی اشکانی است و روی نمای شمالی آن نیز مجلسی در 2 طبقه مشاهده می‌شود.

مردی در طبقه بالا خوابیده و تاجی در دست دارد و بر روی دست چپ خود لمیده است و در سمت چپ این شخص سه سرباز نیزه به دست دارند و در لابه‌ای آن‌ها سه خط به زبان پهلوی اشکانی نوشته شده و در طبقه زیرین شبیه سه نفر نمایان است که کمی پاک شدند.

ج نقش برجسته دیگری به فاصله کمی در طرف شمال این تخته‌سنگ قرار دارد که روی نمای جنوبی آن یک اسب‌سوار نشان داده شده است.

د حدود شش متر دورتر یک تخته‌سنگ دیده می‌شود که از کوه بیرون آمده و روی آن مجالس مذهبی مانند، اشخاصی که در کنار آتشدان نقش شده است دیده می‌شود.

چهارطاقی خیرآباد

خیرآباد یا فروزک ناحیه‌ای گرمسیری با سابقه طولانی در تاریخ، واقع در جنوب غربی استان و تپه باستانی «ده وه» با قدمت حداقل پنج هزار سال در این محل قرار دارد.

khairabad-chhartaghi

این بنا به نام چهارطاقی یا آتشکده خیرآباد شهرت دارد ساختمانی مربع شکل با اضلاع ۱۱ متر است.

این بنای تاریخی در چهار جانب اصلی دارای چهارطاق بوده که بر روی چهارپایه با حجم حدود ۹ مترمربع قرار داشته است.

بر فراز آن گنبدی وجود داشته که هم‌اکنون از بین رفته است.

اهمیت سازه‌های تاریخی و لزوم صیانت از آن‌ها

پژوهشگر بناهای تاریخی گچساران و استاد پیشین دانشگاه هنر اصفهان گفت: استفاده از ظرفیت‌های طبیعی در خنک یا گرم کردن بناهای به‌جامانده از گذشتگان یکی از قابلیت‌های شناخته‌شده بناهای تاریخی است که امروزه می‌تواند در کاهش انرژی سازه‌های مسکونی و تجاری کاربرد داشته باشد.

محمدعلی حیدری اظهار داشت: تشکیل کارگروه‌های کشف قابلیت‌های هر بنا برای مرمت و تغییر کاربری از کارهایی است که می‌تواند ضمن استفاده مفید از این گنجینه‌های ارزشمند از آن در رونق گردشگری بهره برد.

وی با اشاره به آثار به‌جامانده از شهر «چرزو» در روستای دیل شهرستان گچساران در کنار قابلیت‌های طبیعی تصریح کرد: می‌توان با تبدیل بناهای تاریخی به مراکز هنری و مسافرخانه‌ها از تخریب آن‌ها پیشگیری و زمینه جذب توریست در این منطقه را فراهم کرد.

این پژوهشگر بناهای تاریخی گچساران با یادآور صیانت از آثار نیاکان به‌عنوان هویت ملی گفت: بخشی از عوامل تخریب بناهای تاریخی به دلیل گذشت زمان، عوامل طبیعی مانند باد و باران بوده که توجه مسئولان برای مرمت را نیاز دارد.

وی نوشتن یادگاری بر آثار تاریخی، دستبرد سودجویان برای دستیابی به گنج و برخی عوامل انسانی روند تخریب این بناهای ارزشمند را بیشتر کرده که این امر ضرورت مشارکت مردم برای حفاظت از آن‌ها را دارد.

پژوهشگر بناهای تاریخی گچساران گفت: بناهای تاریخی نشانگر هویت ملی ماست که برای حفاظت آن‌ها باید کوشش کنیم.

حیدری که تاکنون چندین مقاله از وی در نشریات بین‌المللی به چاپ رسیده، افزود: حراست از بناهای تاریخی نیازمند عزم ملی است.

حیدری تصریح کرد: نهادینه کردن فرهنگ حمایت از بناهای تاریخی در بین مردم برای پیشگیری از جست‌وجوی اشیای قیمتی، تغییر کاربری، تبدیل آن به محل چرای دام بااطلاع رسانی درباره ارزش این میراث ماندگار تاریخی نیاکان گذشته ما امکان‌پذیر است.

وی از رسانه‌های ارتباط‌جمعی خواست برای نهادینه کردن فرهنگ صیانت از بناهای تاریخی تلاش بیشتری کنند.

این پژوهشگر بناهای تاریخی گچساران با یادآوری اهمیت نگهداری از سازه‌های تاریخی به‌عنوان میراث جهانی ماندگار که گواهی بر هویت فرهنگی هر ملت است ابراز داشت: باد، باران، رطوبت، نشست زمین، سنگینی مصالح به کار گرفته شده در ساختار این بناها و ناشناخته بودن برخی از آن‌ها مهمترین عوامل جغرافیایی تهدیدکننده بناهای تاریخی است.

وی تصریح کرد: بقای این سازه‌های کهن نیازمند تغییر کاربری یا مرمت اصولی است.

وی از اقدام برخی از نهادهای دولتی در سالیان گذشته برای تخریب تعداد زیادی از بقاع متبرکه که بناهای آن‌ها ارزش تاریخی داشته است انتقاد کرد.

وی گفت: مرمت سازه‌های تاریخی نیازمند شناخت دوره تاریخی، مصالح به کار گرفته شده، اقلیم منطقه و دیدگاه جامع درباره مرمت آن‌هاست.

آثار باستانی کهگیلویه و بویراحمد تلاش‌های انجام‌شده و نیازها

معاون اداره کل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری کهگیلویه و بویراحمد گفت: 250 بنای تاریخی ثبت ملی شده این استان نیازمند مرمت اضطراری است.

مسعود شفیعی اظهار داشت: 300 میلیون ریال تا یک میلیارد ریال اعتبار برای مرمت اولیه هر یک از این بناهای تاریخی در این استان نیاز است.

وی اظهار کرد: 10 بنای تاریخی سالانه به‌تناسب اهمیت و نیاز سازه در کهگیلویه و بویراحمد مرمت می‌شود.

وی ناکافی بودن اعتبار برای مرمت بناهای تاریخی پرشمار استان را یادآور شد و افزود: سالانه از محل منابع ملی 20 میلیارد ریال و از منابع استانی 10 میلیارد ریال اعتبار برای شتاب بخشی مرمت آثار تاریخی این استان نیاز است.

وی با بیان اینکه تاکنون 32 اثر تاریخی کهگیلویه و بویراحمد مرمت‌شده، بیان کرد: اولویت بازسازی بناهای تاریخی بر اساس در معرض خطر بودن بنا، دوره تاریخی و شاخص بودن اثر است.

معاون میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری کهگیلویه و بویراحمد اولویت دارترین بناهای این استان برای مرمت را مجموعه پل‌های تاریخی پاتاوه، پریم، خیری محمدخان و نیز مجموعه قلعه‌های تاریخی چرام، قلعه رئیسی، دیشموک، بافت تاریخی دهدشت، تنگ سولک بهمئی و مجموعه خیرآباد ذکر کرد.

شفیعی تعیین حریم 49 اثر تاریخی این استان را یادآور شد و اظهار کرد: این آثار مربوط به‌تمامی دوره‌ها شامل اشکانی، ساسانی، صفوی، قاجاریه و پهلوی است.

وی به اهمیت جذب سرمایه‌گذاری برای بهسازی و نوسازی آثار تاریخی و نقش آن در افزایش گردشگر پذیری و درآمدزایی این آثار اشاره کرد و افزود: حفظ و نگه‌داری بناهای تاریخی به‌عنوان پیشینه‌های غنی فرهنگی و تاریخی به توجه و برنامه‌ریزی بیشتری نیازمند است.

وی بیان کرد: نقوش برجسته تنگ سولک در بهمئی، آثار سنگی چین لوداب، شهر سنگی دلی یاسیر کهگیلویه، قلعه کی نصیر بهادر بویراحمد، قلعه رئیسی کهگیلویه، دو گوردو پا در باشت ازجمله بناهای تاریخی مهم ثبت ملی شده این استان است.

معاون اداره کل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری کهگیلویه و بویراحمد ابراز کرد: پل خیری و محمد، گورستان تاج امیر در شهر یاسوج، گورستان لما در 45 کیلومتری شهر یاسوج، گورستان دهنو در نزدیکی دنا، گورستان کوه لار در باشت، امامزاده محمود طیار (ع)، امامزاده علی (ع) چرام از دیگر بناهای تاریخی به ثبت رسیده در فهرست ملی آثار ملی است.

شفیعی گفت: ثبت ملی برای گرفتن اعتبار برای ترمیم و مرمت، تعیین حریم و پیشگیری از تعرض سودجویان ازجمله برنامه‌های میراث فرهنگی برای صیانت از بناهای تاریخی است.

وی گفت: 726 اثر تاریخی، فرهنگی و طبیعی این استان در فهرست آثار ملی ثبت‌شده است.

معاون اداره کل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری کهگیلویه و بویراحمد تصریح کرد:61 آسیاب، 50 خانه تاریخی،40 قلعه،40 آب‌انبار،23 بقعه متبرکه، 19 گورستان، 17 استودان، 13 پل، 13 بافت تاریخی، پنج حمام، پنج مسجد و سه کاروانسرای استان در فهرست آثار ملی قرار دارد.

شفیعی تصریح کرد: ثبت ملی برای گرفتن اعتبار برای ترمیم و مرمت و تعیین حریم پیشگیری از تعرض سودجویان ازجمله برنامه‌های میراث فرهنگی برای صیانت از بناهای تاریخی است.

وی گفت: هم اینک 12 اثر میراث فرهنگی در بخش بناها و آثار معنوی و فرهنگی کهگیلویه و بویراحمد در حال انجام مراحل قانونی برای ثبت در فهرست آثار ملی است که پوشش لباس محلی زنان و مردان این دیار مهمترین این آثار است.

معاون میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری کهگیلویه و بویراحمد گفت: 200 محوطه تاریخی این استان نیازمند اجرای طرح عملیات تعیین حریم است.

شفیعی افزود: 20 میلیارد ریال اعتبار برای اجرای عملیات تعیین حریم آثار میراث فرهنگی کهگیلویه و بویراحمد نیاز است.

وی اظهار کرد: طرح‌های تعیین حریم محوطه‌های تاریخی باهدف جلوگیری از ساخت‌وسازهای غیرمجاز در عرصه‌های تاریخی و فراهم شدن شرایط مطلوب‌تر صیانت از این عرصه‌های بار ارزش انجام می‌شود.

وی تصریح کرد: تاکنون عملیات تعیین حریم 70 محوطه تاریخی در این استان انجام‌شده است.

معاون میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری کهگیلویه و بویراحمد گفت: بر اساس برنامه چشم اندار بلندمدت هرسال تعدادی از بناها و محوطه‌های تاریخی تعیین حریم خواهد شد.

کهگیلویه و بویراحمد بخشی از تمدن عیلام بوده و در دوره بعد از اسلام و همچنین بعد از ورود آرایی‌ها جزئی از خاک تمامی حکومت‌های ایران بود.

خبرهای مرتبط

در صورتی که نظر ارسالی شما طولانی شود، با تأخیر بررسی و تأیید می‌شود.

نکته: نظر شما در انتظار بررسی است و پس از تایید مدیریت در سایت نمایش داده میشود..

200x208
200x208