www.K-B.ir

تاریخ انتشار : 1396/02/14

کد خبر: ۵۶۱۸۱۲

ساعت : 08:55

k-b.ir/561812

شروه خوانی ؛ روایتی موسیقیایی از سوگ ایل/غمانه ای که مهجور مانده است

برخی آیین ها وجود دارند که به رغم آنکه هنوز زنده اند اما هیچ کجا ثبت نشده و یا مستندی از آنها وجود ندارد آیین هایی که بخشی از ادبیات محسوب شده و زیربنای فرهنگ هستند و در عین حال به چشم نمی آیند.

شروه خوانی (شربه خوانی) جز این آیین هاست که در استان کهگیلویه وبویراحمد هنوز جاریست و هنوز هم طرفداران پر و پا قرصی دارد با این حال تاکنون تحقیق جامعی درباره آن انجام نگرفته است.

اقبال عمومی به این آیین تا جایی است که با تغییراتی که در همه بخشهای زندگی مردمان این استان رخ داده  این آیین نه تنها از بین نرفته که به صورت جدی تر اما به شکل دیگر جریان دارد.

شروه خوانی موسیقی آهنگین است و از قدیم الایام در همه جای جهان و مناطق ایران وجود داشته است.در ایران نیز زنان عشایر به خصوص در حوزه زاگرس در مراسمات عزاداری و شیون به زبان محلی اشعاری را می سرودند و با صدای بلند آن را می خواندند. جنازه عزیزان با نوای آسمانی شروه خوانی مادران به خاک سپرده می شود. این شروه ها التیام بخش آلام و دردهای آنان بوده است. شروه خوانی به این دلیل اهمیت دارد که افراد غم دیده در هنگام شروه خوانی دور هم هستند و لحظاتی از فراق عزیزان فارغ می شوند  .شروه خوانی  از روایت های موسیقیایی سوگ ایل است و جزروایت های آوازی است که از دیرباز میان مردم این سرزمین جایگاه و اهمیت ویژه داشته است.

شروه ها روایتی مادرانه از سوگ عزیزان

مسئول واحد موسیقی حوزه هنری بر این باور است  شروه خوانی به واسطه آواز و اشعار مرسوم در آن موجب تخلیه کامل روحی و روانی صاحب عزا می شود.

جواد طالبی  ادامه می دهد وقتی تک خوان شروع به خواندن شروه می کند ناخودآگاه  باعث رسمیت بخشیدن به مراسم عزاداری می شود .ضمن آنکه باعث ایجاد هم دلی و حسی جدی و هم دردی با صاحب عزا نیز ی شود.

وی می افزاید: شروه خوانی آدابی دارد .معمولاً بانویی از ایل که از صدای رسا و زیبایی برخوردار است سرخوانی می کند و حاضرین در مجلس عزا به عناوین مختلف همراهی می کنند. این ویژگیها  اگر چه  ساده به نظر می رسد ولی گویای نکات جدی در ادبیات و تاریخ شفاهی مردم این سرزمین است.

طالبی  می گوید : یکی از خاصیت های جالب روایت های مادرانه ( شربه خوانی، سرود خوانی و …) مشارکت کردن ناخودآگاه مادران و زنان ایلیاتی در موسیقی ایل بوده که علی رغم محدودیت های نظام ایلی ، به راحتی در این مقوله نقش برجسته و تاثیرگذاری داشته اند و دلیل ادعا هم ماندگاری این نوع روایت هاست که می توان به راحتی ادعا کرد که یک عمر است که در میان مردم مرسوم بوده و هنوز هم جاودانه است. شروه ها به لحاظ آیینی،تاریخی،هنری ،موسیقی ،ادبی ارزش حفظ شدن دارند.

طالبی معتقد است  اگر بخواهیم به اهمیت شروه خوانی پی ببریم باید به این موضوع دقت شود که اگر یک آهنگساز که دارای تحصیلات دانشگاهی و تجربیات لازم هم باشد تصمیم بگیرد که آهنگی برای مردمش بسازد که صدسال ماندگار باشد، زمان زیادی لازم است و حتی باید مراحل سختی را پشت سر بگذارد تا شاید از بین آهنگ هایی که می سازد یکی صاحب این خاصیت (ماندگاری) بشود در صورتی که شروه خوانی مادران ایل عمر زیادی دارد بنا به مستندات از پیدایش ایل وجود داشته و هنوز هم بین جامعه ایلی صاحب جایگاه و اهمیت است.

وی اشاره ای به پیدایش موسیقی های جدید می کند که به نظر می رسد ذائقه جوانان را تغییر داده و می گوید:با اینکه با  پیدایش موسیقی های متفاوت امروزی و ذائقه ها تغییر کرده و به اصطلاح شهری شده،  اما شروه خوانی همچنان وجود دارد و کسی نتوانسته آن را  حذف کند و هنوز جوانان این سرزمین با شروه خوانی در مجالس عزا بیگانه نیستند.

به گفته طالبی تنها خطری که نه تنها شروه خوانی و روایت های مثل آن ، بلکه تمام آداب فولکلوریک ایل را تهدید  می کند عدم آگاهی جامعه مدرن امروز از اهمیت و جایگاه ویژه ای است که این فرهنگ فاخر دارد البته آن هم باعث حذف این فرهنگ نمی شود فقط جلوی رشد و معرفی آن به جامعه جهانی را می گیرد.

وی می گوید در تحقیقی مربوط به شهدای مبارز عشایر در مقابل انگلیس و شروه خوانی یک مادر تبدیل به یک روایت جاودانه و ماندگار بین نوازندگان ایل شده بود  و یکی از نوازندگان محلی بنام شاه میرزا که نی می نوازد این روایت را بصورت بسیار زیبایی تا سال ها برای مردم ایلات جنوب روایت می کرد.

مسئول واحد موسیقی تاکید می کند یکی از بارزترین نوع شروه خوانی در دهه های اخیر شربه خوانی های مادران و خواهران شهدای هشت سال جنگ تحمیلی است که به شخصه آنقدری که با شربه خوانی ساده و بی آلایش مادر شهیدی تحت تاثیر قرار می گیرم تحت تاثیر هیچ موسیقی این چنین قرار نگرفته ام و این موضوع نشان دهنده وجود یک خاصیت و وجود جریان جدی زندگی بین مردم سرزمین ماست.

 

شروه ها گفتگوی بی پایان میان گذشته و حال

اما استاد حوزه تاریخ معتقد است شروه از این جهت در ادبیات بسیار مهم است که واژگان و اصطلاحات ادبیات محلی همیشه به صورت شعر منظوم و موسیقیایی ماندگار تر می شوند.

علی کامرانی مقدم می گوید: آدمها می میرند و مرگ و میرانسان امری طبیعی است اما شروه ها ادبیات را از نسلی به نسل بعد منتقل می کنند.

وی اضافه می کند :این شروه ها بخشی از تاریخ شفاهی استان هستند که در گسترش و حفظ واژگانی که کمتر کاربرد دارند می توانند نقش موثری داشته باشند. از آنجایی که استان ما ادبیات مکتوب کمتر دارد به همین دلیل شروه ها بخشی از ادبیات تاریخی را در خود دارد و منبع خوبی برای تاریخ شفاهی ماست.

وی تاکید می کند : ادبیات محلی هر ملتی پشتوانه زبان رسمی آن منطقه و ملت است پس باید جدی گرفته شود.

کامرانی مقدم درباره محتوای شروه ها هم می گوید:شروه ها درد دل های مادران با عزیزانشان است.در واقع بخش موسیقیایی شروه دیگران را آرام می کند و محتوای آن نیز التیام بخش مادران و به نوعی دربرگیرنده آرزوهای زنان نسبت به عزیزانی است که از دست رفته اند.مادران احساس خود را نسبت به فرزند و آرزوهایی که برای فرزند داشته اند را در قالب شروه بیان می کنند و تا سالهای سال آن را تکرار می کنند.شروه ها گفتگویی بی پایان میان گذشته و حال، مادر با فرزند است.

وی به نقش طبیعت در شروه ها اشاره می کند و می افزاید:طبیعت همانگونه که در همه بخشهای زندگی آدم ها تاثیر می گذارد عنصر مهمی در شروه هاست.دنا جدا از صلابتی که دارد دارای قداستی است که در اسطوره ها نیز آمده است. استواری دنا نوعی پناهگاه مردمانی است که در دامنه آن زندگی می کنند و این حمایتگری نیز در شروه ها می آید.

وی درباره دلایل ماندگاری شروه ها هم معتقد است:در میان همه اقوام زبان موسیقی رساترین و تاثیر گذارترین زبان است.

کامرانی مقدم با بیان اینکه شروه خوان باید صدای خوب،حافظه خوبی داشته باشدادامه می دهد: در شروه خوانی و به طور کلی موسیقی زمان و مکان و یاران خیلی مهم است.یک نفر می خواند زنان دیگر با شیون و یا مویه همراهی می کنند همنوایی باعث می شود دردها کمتر شود و یا دست کم فرد ماتم دیده آرامش بیشتری پیدا کند.

وی با بیان اینکه موسیقی زبان مشترک است می افزاید: ماتم در همه فرهنگ ها مثل هم است  است شاید نحوه ابراز آن متفاوت باشد اما غم است دیگر . پس شروه روی هرکسی می تواند تاثیر بگذارند تا جایی که ادبیات و آواهای محلی می تواند در جذب گردشگران نیز موثر باشند .

کامرانی با اشاره به شروه خوانی مردان که در سالهای اخیر رایج شده می گوید:در گذشته زنان دور هم جمع می شدند و شروه می خواندند اما  حالا مردان هم شروه می خوانند و این به دلیل این است مراسمات در مساجد انجام می شود و سیستم های صوتی در قسمت مردانه قرار می گیرد.

این کارشناس فرهنگ و ادب محلی معتقد است شروه خوانی مردان نه تنها بد نیست بلکه بهتر است.زیرا فرهنگ غالب بر استان هنوز عشیره ای و شهرهای ما اجتماعات شهری هستند نه جامعه شهری به همین دلیل همچنان شروه مورد توجه است. حتی نسل های جدید شروه را دوست دارند.

وی برای این ادعا دلایلی هم دارد و می گوید:چون مردان متن شروه ها را می نویسند پس به مکتوب شدن بخشی از ادبیات کمک می شود در حالی که زنان بداهه شروه می خوانند و همه چیز را به حافظه می سپارند. و کاغذها ماندگارتر از حافظه ها هستند

با این حال وی بر این باور است که  زنان بسیار سوزناکتر از مردان می خواندند شروه هایشان بیشتر بر دل می نشیند و گاه تا عمق جان نفوذ می کند. اما امکان ضبط صدای مردان نیز خیلی بیشتر از زنان است.از این جهت این موضوع بسیار ارزشمند است. هر چند در سالهای اخیر مردان شروه خوان این را به بازاری برای خودشان تبدیل کرده اند.

برای شناخت موسیقی ،ادبیات محلی و مطالعه در تاریخ و فرهنگ شفاهی این استان ناگزیر باید نگاهی به شربه ها و آهنگ آنها بیندازیم .موسیقی  وادب محلی جز آن بخش هایی از فرهنگ است که باید باتمام جزئتیاتشان ثبت ونگهداری شوند ،اینها سفالینه های شکسته ای هستند که اگر چه ظاهرشان به چشم نمی آید اما یک تاریخ ،یک زندگی ویک فرهنگ را به نسل های بعد از خود معرفی می کنند.

منبع: ابتکار جنوب /فاطمه رشیدی

.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.